غزل ۴۰: المنة لله که در میکده، باز است

المنة لله که در میکده، باز است
زان رو که مرا بر در او، روی نیاز است

خم‌ها، همه در جوش و خروش‌اند ز مستی
وان می که در آن‌جاست، حقیقت، نه مجاز است

از وی، همه، مستی و غرور است و تکبر
وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است

رازی که بر غیر نگفتیم و نگوییم
با دوست بگوییم که او محرم راز است

شرح شکن زلف خم اندر خم جانان
کوته نتوان کرد که این قصه، دراز است

بار دل مجنون و خم طرهٔ لیلی
رخسارهٔ محمود و کف پای ایاز است

بردوخته‌ام دیده چو باز از همه عالم
تا دیدهٔ من بر رخ زیبای تو، باز است

در کعبهٔ کوی تو، هر آن‌کس که بیاید
از قبلهٔ ابروی تو در عین نماز است

ای مجلسیان، سوز دل «حافظ» مسکین
از شمع بپرسید که در سوز و گداز است

معنی ابیات

  1. المنة لله که در میکده، باز است / زان رو که مرا بر در او، روی نیاز است

    منت خدای را که درِ میکده باز است، از آن رو که روی نیازِ من بر درِ اوست.

  2. خم‌ها، همه در جوش و خروش‌اند ز مستی / وان می که در آن‌جاست، حقیقت، نه مجاز است

    خم‌ها همه از مستی در جوش و خروش‌اند، و باده‌ای که آنجاست حقیقت است، نه مجاز.

  3. از وی، همه، مستی و غرور است و تکبر / وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است

    از او همه مستی و ناز و بزرگی است، و از ما همه بیچارگی و ناتوانی و نیاز.

  4. رازی که بر غیر نگفتیم و نگوییم / با دوست بگوییم که او محرم راز است

    رازی را که به دیگران نگفته‌ایم و نمی‌گوییم، با دوست می‌گوییم، که محرمِ راز است.

  5. شرح شکن زلف خم اندر خم جانان / کوته نتوان کرد که این قصه، دراز است

    شرحِ شکنِ زلفِ خم‌اندرخمِ جانان را نمی‌توان کوتاه کرد، که این قصه دراز است.

  6. بار دل مجنون و خم طرهٔ لیلی / رخسارهٔ محمود و کف پای ایاز است

    بارِ دلِ مجنون و خمِ زلفِ لیلی، چهرهٔ محمود و کفِ پای ایاز است.

  7. بردوخته‌ام دیده چو باز از همه عالم / تا دیدهٔ من بر رخ زیبای تو، باز است

    مانندِ باز (که چشمش را می‌دوختند) چشم از همهٔ جهان دوخته‌ام، تا چشمم بر روی زیبای تو باز است.

  8. در کعبهٔ کوی تو، هر آن‌کس که بیاید / از قبلهٔ ابروی تو در عین نماز است

    هر کس به کعبهٔ کوی تو بیاید، از قبلهٔ ابروی تو در عینِ نماز است.

  9. ای مجلسیان، سوز دل «حافظ» مسکین / از شمع بپرسید که در سوز و گداز است

    ای اهلِ مجلس، سوزِ دلِ حافظِ بیچاره را از شمع بپرسید که در سوز و گداز است.

تعبیر فال

دری که به آن امید داشتید به روی شما باز است؛ خدا را سپاس گویید. آنچه می‌جویید حقیقی است نه خیال. در برابر او فروتن باشید و راز دل را جز با محرم نگویید. همهٔ توجه خود را به مقصود بدهید و چشم از جز آن بپوشید؛ سوز و اخلاص شما دیده می‌شود.

درباره این غزل

غزلی با قافیه‌هایی چون باز، مجاز، نیاز، راز و دراز. بیتِ هفتم با دو معنای «باز» بازی می‌کند: پرنده‌ای که چشمش را می‌دوختند، و «باز» به معنای گشوده. بیتِ ششم چهار نمادِ عشق را کنارِ هم می‌آورد: مجنون و لیلی، محمود و ایاز.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا