غزل ۱۷۸: هر که شد محرم دل در حرم یار بماند
هر که شد محرم دل در حرم یار بماند
وان که این کار ندانست در انکار بماند
اگر از پرده برون شد دل من عیب مکن
شکر ایزد که نه در پردهٔ پندار بماند
صوفیان واستدند از گرو می همه رخت
دلق ما بود که در خانهٔ خمار بماند
محتسب شیخ شد و فسق خود از یاد ببرد
قصهٔ ماست که در هر سر بازار بماند
هر می لعل کز آن دست بلورین ستدیم
آب حسرت شد و در چشم گهربار بماند
جز دل من کز ازل تا به ابد عاشق رفت
جاودان کس نشنیدیم که در کار بماند
گشت بیمار که چون چشم تو گردد نرگس
شیوهٔ تو نشدش حاصل و بیمار بماند
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که در این گنبد دوار بماند
داشتم دلقی و صد عیب مرا میپوشید
خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند
بر جمال تو چنان صورت چین حیران شد
که حدیثش همهجا در در و دیوار بماند
به تماشاگه زلفش دل حافظ روزی
شد که بازآید و جاوید گرفتار بماند
معنی ابیات
هر که شد محرم دل در حرم یار بماند / وان که این کار ندانست در انکار بماند
هر که محرمِ رازِ دل شد، در حریمِ یار ماندگار شد؛ و آن که این کار را نشناخت، در انکار باقی ماند.
اگر از پرده برون شد دل من عیب مکن / شکر ایزد که نه در پردهٔ پندار بماند
اگر دلِ من از پرده بیرون افتاد و رازم فاش شد عیب مگیر؛ خدا را شکر که در پردهٔ خیال و خودپنداری نماند.
صوفیان واستدند از گرو می همه رخت / دلق ما بود که در خانهٔ خمار بماند
صوفیان همه خرقههایی را که گروِ باده گذاشته بودند پس گرفتند؛ تنها خرقهٔ ما بود که در میخانه ماند.
محتسب شیخ شد و فسق خود از یاد ببرد / قصهٔ ماست که در هر سر بازار بماند
محتسب شیخ شد و گناهِ خود را از یاد برد؛ تنها قصهٔ ماست که بر سرِ هر بازاری مانده است.
هر می لعل کز آن دست بلورین ستدیم / آب حسرت شد و در چشم گهربار بماند
هر بادهٔ سرخی که از آن دستِ بلورین گرفتیم، اشکِ حسرت شد و در چشمِ گوهربارِ ما ماند.
جز دل من کز ازل تا به ابد عاشق رفت / جاودان کس نشنیدیم که در کار بماند
جز دلِ من که از ازل تا ابد عاشق ماند، نشنیدهایم کسی جاودانه بر سرِ کاری بماند.
گشت بیمار که چون چشم تو گردد نرگس / شیوهٔ تو نشدش حاصل و بیمار بماند
نرگس بیمار شد تا مانندِ چشمِ خمارِ تو شود؛ شیوهٔ تو را به دست نیاورد و بیمار ماند.
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر / یادگاری که در این گنبد دوار بماند
یادگاری خوشتر از بانگِ سخنِ عشق ندیدم که در این گنبدِ گردان (جهان) باقی بماند.
داشتم دلقی و صد عیب مرا میپوشید / خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند
خرقهای داشتم که صد عیبِ مرا میپوشاند؛ آن هم گروِ باده و مطرب شد و تنها زنّار (نشانِ رسوایی) ماند.
بر جمال تو چنان صورت چین حیران شد / که حدیثش همهجا در در و دیوار بماند
نقشهای چینی چنان در زیباییِ تو حیران ماندند که حکایتشان چون نقشی بیحرکت بر در و دیوار ماند.
به تماشاگه زلفش دل حافظ روزی / شد که بازآید و جاوید گرفتار بماند
دلِ حافظ روزی به تماشای زلفِ او رفت تا بازگردد، اما برای همیشه گرفتار ماند.
تعبیر فال
دل شما به جایی راه یافته و در آن ماندگار شده است؛ این وفاداری سرمایهٔ شماست. از اینکه رازتان آشکار شده شرمنده نباشید؛ بهتر از آن است که در پندار بمانید. دیگران خطای خود را فراموش کردهاند و تنها از شما میگویند؛ اعتنا نکنید. تنها سخن عشق است که در جهان میماند.
- نیت کلی: نیک، به شرطِ صداقت. آنچه از سرِ دل و راستی باشد ماندگار است.
- عشق: وفاداریِ شما ماندنی است. اگر احساستان آشکار شده، از آن شرمنده نباشید و پنهانکاری نکنید.
- کار: دیگران خطای خود را فراموش میکنند و از شما میگویند؛ اعتنا نکنید و کارِ درست را ادامه دهید.
- سفر: این فال بیشتر از ماندن میگوید تا رفتن؛ اگر ناچار نیستید، در سفر شتاب نکنید.
درباره این غزل
ردیفِ «بماند» در همهٔ بیتها تکرار میشود و غزل دربارهٔ چیزهایی است که میمانند: عشق، رسوایی، حسرت و نامِ نیک. حافظ در این غزل ریاکاریِ صوفی و محتسب را در برابرِ صداقتِ رند میگذارد و نتیجه میگیرد که تنها سخنِ عشق در جهان ماندگار است.
موضوعها: عشق · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی · وصال
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز