غزل ۳۰۵: به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل

به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل
که کس مباد ز کردار ناصواب خجل

صلاح ما همه دام ره است و من زین بحث
نی‌ام ز شاهد و ساقی به هیچ باب خجل

بود که یار نرنجد ز ما به خلق کریم
که از سؤال ملولیم و از جواب خجل

ز خون که رفت شب دوش از سراچهٔ چشم
شدیم در نظر رهروان خواب خجل

رواست نرگس مست ار فکند سر در پیش
که شد ز شیوهٔ آن چشم پر عتاب خجل

تویی که خوب‌تری ز آفتاب و شکر خدا
که نیستم ز تو در روی آفتاب خجل

حجاب ظلمت از آن بست آب خضر که گشت
ز شعر حافظ و آن طبع همچو آب خجل

معنی ابیات

  1. به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل / که کس مباد ز کردار ناصواب خجل

    هنگامِ گل از توبه از شراب شرمنده شدم؛ هیچ‌کس از کارِ نادرست شرمنده مباد.

  2. صلاح ما همه دام ره است و من زین بحث / نی‌ام ز شاهد و ساقی به هیچ باب خجل

    پارساییِ ما همه دامِ راه است، و من از این گفت‌وگو به هیچ رو از زیبارو و ساقی شرمنده نیستم.

  3. بود که یار نرنجد ز ما به خلق کریم / که از سؤال ملولیم و از جواب خجل

    شاید یار از سرِ خوی بزرگوارش از ما نرنجد، که ما از پرسیدن دلگیریم و از پاسخ شرمنده.

  4. ز خون که رفت شب دوش از سراچهٔ چشم / شدیم در نظر رهروان خواب خجل

    از خونی که دیشب از سرای چشم روان شد، در نظرِ رهگذرانِ خواب شرمنده شدیم.

  5. رواست نرگس مست ار فکند سر در پیش / که شد ز شیوهٔ آن چشم پر عتاب خجل

    رواست اگر نرگسِ مست سر به زیر افکند، که از شیوهٔ آن چشمِ پرعتاب شرمنده شد.

  6. تویی که خوب‌تری ز آفتاب و شکر خدا / که نیستم ز تو در روی آفتاب خجل

    تو از خورشید زیباتری، و شکرِ خدا که من از تو در برابرِ خورشید شرمنده نیستم.

  7. حجاب ظلمت از آن بست آب خضر که گشت / ز شعر حافظ و آن طبع همچو آب خجل

    آبِ خضر از آن رو در پردهٔ تاریکی پنهان شد که از شعرِ حافظ و آن طبعِ روان چون آب شرمنده گشت.

تعبیر فال

از تصمیمی که برخلاف دل و طبع خود گرفته‌اید پشیمان و شرمنده‌اید. پارسایی ساختگی دامی بیش نیست؛ با خود روراست باشید. از بسیار پرسیدن و خواستن خسته‌اید؛ به بزرگواری طرف امید داشته باشید. آنچه برگزیده‌اید چنان نیکوست که جای هیچ شرمی نیست؛ با سربلندی از آن یاد کنید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «خجل» که شرم را در معناهای گوناگون می‌آورد: شرم از توبهٔ بی‌جا، شرمِ نرگس از چشمِ یار و شرمِ آبِ حیات از شعرِ حافظ. بیتِ پایانی تصویری بلند دارد: آبِ خضر از رشکِ طبعِ روانِ شاعر به ظلمات گریخت.

موضوع‌ها: امید و مژده · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · زیبایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا