غزل ۳۰۵: به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل
به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل
که کس مباد ز کردار ناصواب خجل
صلاح ما همه دام ره است و من زین بحث
نیام ز شاهد و ساقی به هیچ باب خجل
بود که یار نرنجد ز ما به خلق کریم
که از سؤال ملولیم و از جواب خجل
ز خون که رفت شب دوش از سراچهٔ چشم
شدیم در نظر رهروان خواب خجل
رواست نرگس مست ار فکند سر در پیش
که شد ز شیوهٔ آن چشم پر عتاب خجل
تویی که خوبتری ز آفتاب و شکر خدا
که نیستم ز تو در روی آفتاب خجل
حجاب ظلمت از آن بست آب خضر که گشت
ز شعر حافظ و آن طبع همچو آب خجل
معنی ابیات
به وقت گل شدم از توبهٔ شراب خجل / که کس مباد ز کردار ناصواب خجل
هنگامِ گل از توبه از شراب شرمنده شدم؛ هیچکس از کارِ نادرست شرمنده مباد.
صلاح ما همه دام ره است و من زین بحث / نیام ز شاهد و ساقی به هیچ باب خجل
پارساییِ ما همه دامِ راه است، و من از این گفتوگو به هیچ رو از زیبارو و ساقی شرمنده نیستم.
بود که یار نرنجد ز ما به خلق کریم / که از سؤال ملولیم و از جواب خجل
شاید یار از سرِ خوی بزرگوارش از ما نرنجد، که ما از پرسیدن دلگیریم و از پاسخ شرمنده.
ز خون که رفت شب دوش از سراچهٔ چشم / شدیم در نظر رهروان خواب خجل
از خونی که دیشب از سرای چشم روان شد، در نظرِ رهگذرانِ خواب شرمنده شدیم.
رواست نرگس مست ار فکند سر در پیش / که شد ز شیوهٔ آن چشم پر عتاب خجل
رواست اگر نرگسِ مست سر به زیر افکند، که از شیوهٔ آن چشمِ پرعتاب شرمنده شد.
تویی که خوبتری ز آفتاب و شکر خدا / که نیستم ز تو در روی آفتاب خجل
تو از خورشید زیباتری، و شکرِ خدا که من از تو در برابرِ خورشید شرمنده نیستم.
حجاب ظلمت از آن بست آب خضر که گشت / ز شعر حافظ و آن طبع همچو آب خجل
آبِ خضر از آن رو در پردهٔ تاریکی پنهان شد که از شعرِ حافظ و آن طبعِ روان چون آب شرمنده گشت.
تعبیر فال
از تصمیمی که برخلاف دل و طبع خود گرفتهاید پشیمان و شرمندهاید. پارسایی ساختگی دامی بیش نیست؛ با خود روراست باشید. از بسیار پرسیدن و خواستن خستهاید؛ به بزرگواری طرف امید داشته باشید. آنچه برگزیدهاید چنان نیکوست که جای هیچ شرمی نیست؛ با سربلندی از آن یاد کنید.
- نیت کلی: از تصمیمی که برخلافِ دل و طبعِ خود گرفتهاید شرمندهاید؛ با خود روراست باشید.
- عشق: آنچه برگزیدهاید چنان نیکوست که جای هیچ شرمی نیست؛ به بزرگواریِ او امید داشته باشید.
- کار: پارسایی ساختگی دامی بیش نیست؛ از بسیار پرسیدن و خواستن دست بکشید.
- سفر: سفر در فصلِ گل خوش است؛ تصمیمِ پیشین را بازبینی کنید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «خجل» که شرم را در معناهای گوناگون میآورد: شرم از توبهٔ بیجا، شرمِ نرگس از چشمِ یار و شرمِ آبِ حیات از شعرِ حافظ. بیتِ پایانی تصویری بلند دارد: آبِ خضر از رشکِ طبعِ روانِ شاعر به ظلمات گریخت.
موضوعها: امید و مژده · یکرنگی و پرهیز از ریا · زیبایی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز