غزل ۳۰۰: هزار دشمنم ار می‌کنند قصد هلاک

هزار دشمنم ار می‌کنند قصد هلاک
گرم تو دوستی از دشمنان ندارم باک

مرا امید وصال تو زنده می‌دارد
و گر نه هر دمم از هجر توست بیم هلاک

نفس‌نفس اگر از باد نشنوم بویش
زمان‌زمان چو گل از غم کنم گریبان چاک

رود به خواب، دو چشم از خیال تو؟ هیهات
بود صبور، دل اندر فراق تو؟ حاشاک

اگر تو زخم زنی، به که دیگری مرهم
و گر تو زهر دهی، به که دیگری تریاک

بضرب سیفک قتلی حیاتنا ابدا
لأن روحی قد طاب ان یکون فداک

عنان مپیچ که گر می‌زنی به شمشیرم
سپر کنم سر و دستت ندارم از فتراک

تو را چنان که تویی هر نظر کجا بیند؟
به قدر دانش خود هر کسی کند ادراک

به چشم خلق، عزیز جهان شود حافظ
که بر در تو نهد روی مسکنت بر خاک

معنی ابیات

  1. هزار دشمنم ار می‌کنند قصد هلاک / گرم تو دوستی از دشمنان ندارم باک

    اگر هزار دشمن قصدِ جانم را کنند، تا تو دوستِ منی، از دشمنان باکی ندارم.

  2. مرا امید وصال تو زنده می‌دارد / و گر نه هر دمم از هجر توست بیم هلاک

    امیدِ وصالِ توست که مرا زنده نگه می‌دارد؛ وگرنه هر دم از دوریِ تو بیمِ مرگ دارم.

  3. نفس‌نفس اگر از باد نشنوم بویش / زمان‌زمان چو گل از غم کنم گریبان چاک

    اگر هر نفس بوی او را از باد نشنوم، هر زمان چون گل از غم گریبان چاک می‌کنم.

  4. رود به خواب، دو چشم از خیال تو؟ هیهات / بود صبور، دل اندر فراق تو؟ حاشاک

    آیا چشمانم با خیالِ تو به خواب می‌روند؟ هیهات! آیا دل در دوریِ تو شکیباست؟ هرگز!

  5. اگر تو زخم زنی، به که دیگری مرهم / و گر تو زهر دهی، به که دیگری تریاک

    اگر تو زخم بزنی، بهتر از مرهمِ دیگری است؛ و اگر تو زهر بدهی، بهتر از پادزهرِ دیگری.

  6. بضرب سیفک قتلی حیاتنا ابدا / لأن روحی قد طاب ان یکون فداک

    «کشته شدنم با ضربِ شمشیرِ تو، زندگیِ جاودانهٔ ماست؛ زیرا جانم خوش دارد که فدای تو شود.»

  7. عنان مپیچ که گر می‌زنی به شمشیرم / سپر کنم سر و دستت ندارم از فتراک

    روی برمگردان؛ اگر با شمشیر بزنی، سرم را سپر می‌کنم و دست از رکابت برنمی‌دارم.

  8. تو را چنان که تویی هر نظر کجا بیند؟ / به قدر دانش خود هر کسی کند ادراک

    هر نگاهی کجا تو را چنان که هستی می‌بیند؟ هر کس به اندازهٔ دانشِ خود تو را درمی‌یابد.

  9. به چشم خلق، عزیز جهان شود حافظ / که بر در تو نهد روی مسکنت بر خاک

    حافظ در چشمِ مردم عزیزِ جهان می‌شود، چون رویِ فروتنی بر خاکِ درگاهِ تو می‌نهد.

تعبیر فال

تا آن یک دوست راستین با شماست، از دشمنی هیچ‌کس نهراسید. امید دیدار است که شما را سرپا نگه داشته؛ آن را از دست ندهید. سختی از سوی او را از مهربانی دیگران خوش‌تر می‌دارید و از او دست نمی‌کشید. هر کس او را به اندازهٔ فهم خود می‌شناسد. فروتنی در این درگاه، شما را در چشم همه عزیز می‌کند.

درباره این غزل

غزلی در وفاداریِ بی‌قیدوشرط، با بیتی عربی در میانه. بیتِ «اگر تو زخم زنی به که دیگری مرهم» از بیت‌های پرنقلِ دیوان است و چکیدهٔ غزل را می‌گوید: سختی از سوی دوست، از مهربانیِ دیگران خوش‌تر است.

موضوع‌ها: امید و مژده · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · پول و دارایی · دل‌شکستگی · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا