غزل ۳۰۱: ای دل ریش مرا با لب تو حق نمک

ای دل ریش مرا با لب تو حق نمک
حق نگه دار که من می‌روم، الله معک

تویی آن گوهر پاکیزه که در عالم قدس
ذکر خیر تو بود حاصل تسبیح ملک

در خلوص منت ار هست شکی، تجربه کن
کس عیار زر خالص نشناسد چو محک

گفته بودی که شوم مست و دو بوست بدهم
وعده از حد بشد و ما نه دو دیدیم و نه یک

بگشا پستهٔ خندان و شکرریزی کن
خلق را از دهن خویش مینداز به شک

چرخ برهم زنم ار غیر مرادم گردد
من نه آنم که زبونی کشم از چرخ فلک

چون بر حافظ خویشش نگذاری باری
ای رقیب از بر او یک دو قدم دورترک

معنی ابیات

  1. ای دل ریش مرا با لب تو حق نمک / حق نگه دار که من می‌روم، الله معک

    دلِ زخمیِ من بر لبِ تو حقِ نمک دارد؛ حق را نگه دار، که من می‌روم؛ خدا نگهدارت.

  2. تویی آن گوهر پاکیزه که در عالم قدس / ذکر خیر تو بود حاصل تسبیح ملک

    تو آن گوهرِ پاکی که در عالمِ قدس، حاصلِ تسبیحِ فرشتگان یادِ خیرِ توست.

  3. در خلوص منت ار هست شکی، تجربه کن / کس عیار زر خالص نشناسد چو محک

    اگر در یکرنگیِ من شکی داری، بیازمای؛ هیچ‌کس عیارِ زرِ ناب را چون سنگِ محک نمی‌شناسد.

  4. گفته بودی که شوم مست و دو بوست بدهم / وعده از حد بشد و ما نه دو دیدیم و نه یک

    گفته بودی که مست می‌شوم و دو بوسه به تو می‌دهم؛ وعده از حد گذشت و ما نه دو دیدیم و نه یکی.

  5. بگشا پستهٔ خندان و شکرریزی کن / خلق را از دهن خویش مینداز به شک

    پستهٔ خندانِ دهانت را بگشا و شکرافشانی کن؛ مردم را دربارهٔ وجودِ دهانت (که از کوچکی پیدا نیست) به شک مینداز.

  6. چرخ برهم زنم ار غیر مرادم گردد / من نه آنم که زبونی کشم از چرخ فلک

    اگر آسمان جز به مرادِ من بگردد، آن را بر هم می‌زنم؛ من آن نیستم که از آسمان خواری بکشم.

  7. چون بر حافظ خویشش نگذاری باری / ای رقیب از بر او یک دو قدم دورترک

    ای رقیب، اگر او را با حافظِ خودش تنها نمی‌گذاری، دست‌کم یکی دو قدم از کنارش دورتر برو.

تعبیر فال

میان شما و کسی حق دوستی و نان و نمک است و اکنون هنگام جدایی یا سفر رسیده؛ از او بخواهید آن حق را نگه دارد. به صداقت شما می‌توان اطمینان کرد و آزمون هم آن را نشان می‌دهد. وعده‌ای به شما داده شده که هنوز وفا نشده؛ آن را یادآوری کنید. در برابر ناملایمات سر فرود نیاورید و بگذارید مزاحمان کنار بروند.

درباره این غزل

غزلی در وداع، که با «حق نگه دار که من می‌روم الله معک» آغاز می‌شود. بیتِ چهارم شوخیِ آشنای حافظ دربارهٔ وعدهٔ بوسه است، و بیتِ ششم جسورانه است: شاعر در برابرِ آسمان سر فرود نمی‌آورد.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · کامیابی و کار · دل‌شکستگی · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا