غزل ۲۹۶: طالع اگر مدد دهد، دامنش آورم به کف

طالع اگر مدد دهد، دامنش آورم به کف
گر بکشم زهی طرب، ور بکشد زهی شرف

طرف کرم ز کس نبست، این دل پر امید من
گر چه سخن همی برد، قصهٔ من به هر طرف

از خم ابروی توام، هیچ گشایشی نشد
وه که در این خیال کج، عمر عزیز شد تلف

ابروی دوست کی شود، دست‌کش خیال من؟
کس نزده‌ست از این کمان، تیر مراد بر هدف

چند به ناز پرورم، مهر بتان سنگ‌دل
یاد پدر نمی‌کنند، این پسران ناخلف

من به خیال زاهدی، گوشه‌نشین و طرفه آنک
مغبچه‌ای ز هر طرف، می‌زندم به چنگ و دف

بی‌خبرند زاهدان، نقش بخوان و لاتقل
مست ریاست، محتسب، باده بده و لاتخف

صوفی شهر بین که چون، لقمهٔ شبهه می‌خورد
پاردمش دراز باد، آن حیوان خوش علف

حافظ اگر قدم زنی، در ره خاندان به صدق
بدرقهٔ رهت شود، همت شحنهٔ نجف

معنی ابیات

  1. طالع اگر مدد دهد، دامنش آورم به کف / گر بکشم زهی طرب، ور بکشد زهی شرف

    اگر بخت یاری کند، دامنِ او را به دست می‌آورم؛ اگر من او را به سوی خود بکشم چه شادی‌ای، و اگر او مرا بکشد چه افتخاری!

  2. طرف کرم ز کس نبست، این دل پر امید من / گر چه سخن همی برد، قصهٔ من به هر طرف

    این دلِ پرامیدِ من از هیچ‌کس یاری و بخششی ندید، هرچند قصهٔ من به هر سو برده می‌شود.

  3. از خم ابروی توام، هیچ گشایشی نشد / وه که در این خیال کج، عمر عزیز شد تلف

    از خمِ ابروی تو هیچ گشایشی برایم پیدا نشد؛ افسوس که در این خیالِ کج، عمرِ عزیز تلف شد.

  4. ابروی دوست کی شود، دست‌کش خیال من؟ / کس نزده‌ست از این کمان، تیر مراد بر هدف

    کی ابروی دوست رامِ خیالِ من می‌شود؟ هیچ‌کس از این کمان تیرِ مراد را به هدف نزده است.

  5. چند به ناز پرورم، مهر بتان سنگ‌دل / یاد پدر نمی‌کنند، این پسران ناخلف

    تا کی مهرِ زیبارویانِ سنگ‌دل را با ناز بپرورم؟ این پسرانِ ناخلف یادِ پدر نمی‌کنند.

  6. من به خیال زاهدی، گوشه‌نشین و طرفه آنک / مغبچه‌ای ز هر طرف، می‌زندم به چنگ و دف

    من به خیالِ زاهدی گوشه‌نشین شده‌ام، و شگفت آنکه مغ‌بچه‌ای از هر سو با چنگ و دف مرا به بزم می‌خواند.

  7. بی‌خبرند زاهدان، نقش بخوان و لاتقل / مست ریاست، محتسب، باده بده و لاتخف

    زاهدان بی‌خبرند؛ نقش را بخوان و چیزی مگو. محتسب مستِ ریاست است؛ باده بده و مترس.

  8. صوفی شهر بین که چون، لقمهٔ شبهه می‌خورد / پاردمش دراز باد، آن حیوان خوش علف

    صوفیِ شهر را ببین که چگونه لقمهٔ شبهه‌ناک می‌خورد؛ دُمِ آن جانورِ پرخور دراز باد! (طنزی تند)

  9. حافظ اگر قدم زنی، در ره خاندان به صدق / بدرقهٔ رهت شود، همت شحنهٔ نجف

    حافظ، اگر با صدق در راهِ خاندانِ پیامبر گام برداری، همتِ شحنهٔ نجف (امام علی) بدرقهٔ راهت می‌شود.

تعبیر فال

اگر بخت یاری کند به مراد می‌رسید و هر دو سوی آن برای شما سربلندی است. تاکنون از کسی یاری ندیده‌اید و عمری را بر سر خیالی دشوار گذاشته‌اید. از دل بستن به بی‌وفایان دست بکشید. به ریاکاران و مال‌اندوزان بی‌اعتنا باشید. اگر با صدق در راه نیکان گام بردارید، همت بزرگان پشتیبان شما خواهد بود.

درباره این غزل

غزلی که از آرزوی رسیدن به یار آغاز می‌شود و به نقدی تند از زاهد، محتسب و صوفیِ شهر می‌رسد. بیتِ پایانی به امام علی (ع)، «شحنهٔ نجف»، اشاره دارد و راستی در راهِ خاندانِ پیامبر را مایهٔ پشتیبانی می‌داند.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · کامیابی و کار · معنویت و عرفان · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا