غزل ۲۹۷: زبان خامه ندارد سر بیان فراق

زبان خامه ندارد سر بیان فراق
وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق

دریغ مدت عمرم که بر امید وصال
به سر رسید و نیامد به سر زمان فراق

سری که بر سر گردون به فخر می‌سودم
به راستان که نهادم، بر آستان فراق

چگونه باز کنم بال در هوای وصال
که ریخت مرغ دلم پر در آشیان فراق

کنون چه چاره که در بحر غم به گردابی
فتاد زورق صبرم ز بادبان فراق

بسی نماند که کشتی عمر غرقه شود
ز موج شوق تو در بحر بی‌کران فراق

اگر به دست من افتد فراق را بکشم
که روز هجر سیه باد و خان و مان فراق

رفیق خیل خیالیم و همنشین شکیب
قرین آتش هجران و هم قران فراق

چگونه دعوی وصلت کنم به جان؟ که شده‌ست
تنم وکیل قضا و دلم ضمان فراق

ز سوز شوق دلم شد کباب دور از یار
مدام خون جگر می‌خورم ز خوان فراق

فلک چو دید سرم را اسیر چنبر عشق
ببست گردن صبرم به ریسمان فراق

به پای شوق گر این ره به سر شدی حافظ
به دست هجر ندادی کسی عنان فراق

معنی ابیات

  1. زبان خامه ندارد سر بیان فراق / وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق

    زبانِ قلم توانِ بیانِ فراق را ندارد، وگرنه داستانِ فراق را برایت شرح می‌دادم.

  2. دریغ مدت عمرم که بر امید وصال / به سر رسید و نیامد به سر زمان فراق

    دریغ از عمرم که به امیدِ وصال به سر رسید، و زمانِ فراق به سر نیامد.

  3. سری که بر سر گردون به فخر می‌سودم / به راستان که نهادم، بر آستان فراق

    سری را که با افتخار بر سرِ آسمان می‌ساییدم، به راستی سوگند که بر آستانِ فراق نهادم.

  4. چگونه باز کنم بال در هوای وصال / که ریخت مرغ دلم پر در آشیان فراق

    چگونه بال را در هوای وصال بگشایم، که مرغِ دلم در آشیانِ فراق پر ریخت؟

  5. کنون چه چاره که در بحر غم به گردابی / فتاد زورق صبرم ز بادبان فراق

    اکنون چه چاره، که قایقِ صبرم از بادبانِ فراق در گردابی در دریای غم افتاد.

  6. بسی نماند که کشتی عمر غرقه شود / ز موج شوق تو در بحر بی‌کران فراق

    چیزی نمانده که کشتیِ عمر از موجِ شوقِ تو در دریای بی‌کرانِ فراق غرق شود.

  7. اگر به دست من افتد فراق را بکشم / که روز هجر سیه باد و خان و مان فراق

    اگر فراق به دستم بیفتد، او را می‌کشم، که روزِ هجر و خانمانِ فراق سیاه باد.

  8. رفیق خیل خیالیم و همنشین شکیب / قرین آتش هجران و هم قران فراق

    همراهِ لشکرِ خیالیم و همنشینِ شکیبایی؛ همدمِ آتشِ هجران و هم‌قرانِ فراق.

  9. چگونه دعوی وصلت کنم به جان؟ که شده‌ست / تنم وکیل قضا و دلم ضمان فراق

    چگونه با جان ادعای وصلت کنم، که تنم وکیلِ قضا و دلم ضامنِ فراق شده است؟

  10. ز سوز شوق دلم شد کباب دور از یار / مدام خون جگر می‌خورم ز خوان فراق

    دور از یار، دلم از سوزِ شوق کباب شد؛ همیشه از سفرهٔ فراق خونِ جگر می‌خورم.

  11. فلک چو دید سرم را اسیر چنبر عشق / ببست گردن صبرم به ریسمان فراق

    آسمان چون سرم را اسیرِ حلقهٔ عشق دید، گردنِ صبرم را با ریسمانِ فراق بست.

  12. به پای شوق گر این ره به سر شدی حافظ / به دست هجر ندادی کسی عنان فراق

    حافظ، اگر این راه با پای شوق به پایان می‌رسید، کسی عنانِ خود را به دستِ هجر نمی‌داد.

تعبیر فال

فال از جدایی و دوری سخن می‌گوید و اینکه این دوران از توان شما بیرون شده است. عمر به امید دیدار می‌گذرد و شکیبایی‌تان در خطر است. با این حال راه تنها با اشتیاق به پایان نمی‌رسد؛ باید گامی عملی برداشت و چاره‌ای جست. دست روی دست نگذارید و برای کوتاه کردن این دوری کاری بکنید.

درباره این غزل

غزلی بلند با ردیفِ «فراق» که سراسر شرحِ رنجِ جدایی است و با اعترافی آغاز می‌شود: «زبانِ خامه ندارد سرِ بیانِ فراق». بیتِ دوم تلخیِ آن را در یک جمله می‌گوید: عمر به امیدِ وصال به سر رسید و زمانِ فراق به سر نیامد. بیتِ پایانی نکته‌ای ژرف دارد: این راه تنها با پای شوق طی نمی‌شود.

موضوع‌ها: فراق و دلتنگی · ازدواج · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا