غزل ۲۹۸: مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق

مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق
گرت مدام میسر شود، زهی توفیق

جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچ است
هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

دریغ و درد که تا این زمان ندانستم
که کیمیای سعادت، رفیق بود، رفیق

به مأمنی رو و فرصت شمر غنیمت وقت
که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

بیا که توبه ز لعل نگار و خندهٔ جام
حکایتی‌ست که عقلش نمی‌کند تصدیق

اگر چه موی میانت به چون منی نرسد
خوش است خاطرم از فکر این خیال دقیق

حلاوتی که تو را در چه زنخدان است
به کنه آن نرسد صد‌ هزار فکر عمیق

اگر به رنگ عقیقی شد اشک من، چه عجب؟
که مهر خاتم لعل تو هست همچو عقیق

به خنده گفت که «حافظ! غلام طبع توام»
ببین که تا به چه حدم همی کند تحمیق

معنی ابیات

  1. مقام امن و می بی‌غش و رفیق شفیق / گرت مدام میسر شود، زهی توفیق

    جای امن، بادهٔ ناب و دوستِ مهربان؛ اگر همیشه برایت فراهم شود، چه توفیقی!

  2. جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچ است / هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

    جهان و کارِ جهان سراسر هیچ در هیچ است؛ هزار بار این نکته را آزموده‌ام.

  3. دریغ و درد که تا این زمان ندانستم / که کیمیای سعادت، رفیق بود، رفیق

    دریغ و درد که تا کنون ندانستم که کیمیای خوشبختی دوست است، دوست.

  4. به مأمنی رو و فرصت شمر غنیمت وقت / که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

    به پناهگاهی برو و فرصت را غنیمت بشمار، که راهزنان در کمینگاهِ عمر نشسته‌اند.

  5. بیا که توبه ز لعل نگار و خندهٔ جام / حکایتی‌ست که عقلش نمی‌کند تصدیق

    بیا، که توبه از لبِ لعلِ یار و خندهٔ جام حکایتی است که عقل باورش نمی‌کند.

  6. اگر چه موی میانت به چون منی نرسد / خوش است خاطرم از فکر این خیال دقیق

    هرچند دستِ کسی چون من به کمرِ باریک‌تر از مویت نمی‌رسد، دلم با اندیشیدن به این خیالِ باریک خوش است.

  7. حلاوتی که تو را در چه زنخدان است / به کنه آن نرسد صد‌ هزار فکر عمیق

    صدهزار اندیشهٔ ژرف هم به ژرفای شیرینیِ چاهِ زنخدانت نمی‌رسد.

  8. اگر به رنگ عقیقی شد اشک من، چه عجب؟ / که مهر خاتم لعل تو هست همچو عقیق

    اگر اشکِ من به رنگِ عقیق (سرخ) شد، چه شگفت؟ که مهرِ انگشتریِ لبِ لعلِ تو هم چون عقیق است.

  9. به خنده گفت که «حافظ! غلام طبع توام» / ببین که تا به چه حدم همی کند تحمیق

    با خنده گفت: «حافظ، غلامِ طبعِ توام»؛ ببین تا چه اندازه مرا به بازی می‌گیرد.

تعبیر فال

بزرگ‌ترین پند این فال آن است که کیمیای خوشبختی، دوست خوب است؛ قدر او را بدانید. کار دنیا هیچ بر هیچ است و ارزش غصه خوردن ندارد. جایی امن برگزینید و وقت را غنیمت بشمارید، زیرا عمر در خطر است. تعریف و تمجید دیگران را زیاد جدی نگیرید؛ شاید تنها از سر شوخی باشد.

درباره این غزل

بیت‌های نخست و سومِ این غزل از پرنقل‌ترین بیت‌های حافظ در ستایشِ دوستی است: «کیمیای سعادت، رفیق بود رفیق». حافظ جهان را «هیچ بر هیچ» می‌داند و در برابرش سه چیز را ارزشمند می‌شمارد: جای امن، شادیِ بی‌غش و دوستِ مهربان.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · پند و راهنمایی · کامیابی و کار · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا