غزل ۴۸۵: ساقیا سایهٔ ابر است و بهار و لب جوی
ساقیا سایهٔ ابر است و بهار و لب جوی
من نگویم چه کن ار اهل دلی خود تو بگوی
بوی یکرنگی از این نقش نمیآید خیز
دلق آلودهٔ صوفی به می ناب بشوی
سفلهطبع است جهان، بر کرمش تکیه مکن
ای جهاندیده! ثبات قدم از سفله مجوی
دو نصیحت کنمت بشنو و صد گنج ببر
«از در عیش درآ و به ره عیب مپوی»
شکر آن را که دگربار رسیدی به بهار
بیخ نیکی بنشان و ره تحقیق بجوی
روی جانان طلبی، آینه را قابل ساز
ور نه هرگز گل و نسرین ندمد ز آهن و روی
گوش بگشای که بلبل به فغان میگوید
خواجه تقصیر مفرما گل توفیق ببوی
گفتی از حافظ ما بوی ریا میآید
آفرین بر نفست باد که خوش بردی بوی
معنی ابیات
ساقیا سایهٔ ابر است و بهار و لب جوی / من نگویم چه کن ار اهل دلی خود تو بگوی
ای ساقی، سایهٔ ابر است و بهار و کنارِ جوی؛ من نمیگویم چه کن؛ اگر اهلِ دلی، خودت بگو.
بوی یکرنگی از این نقش نمیآید خیز / دلق آلودهٔ صوفی به می ناب بشوی
از این نقشِ ظاهری بوی یکرنگی نمیآید؛ برخیز و خرقهٔ آلودهٔ صوفی را با بادهٔ ناب بشوی.
سفلهطبع است جهان، بر کرمش تکیه مکن / ای جهاندیده! ثبات قدم از سفله مجوی
جهان فرومایهخوست؛ بر بخششش تکیه مکن؛ ای جهاندیده، از فرومایه پایداری مخواه.
دو نصیحت کنمت بشنو و صد گنج ببر / «از در عیش درآ و به ره عیب مپوی»
دو پند به تو میدهم؛ بشنو و صد گنج ببر: «از درِ شادی درآ و در راهِ عیبجویی مرو.»
شکر آن را که دگربار رسیدی به بهار / بیخ نیکی بنشان و ره تحقیق بجوی
به شکرانهٔ آنکه بارِ دیگر به بهار رسیدی، ریشهٔ نیکی را بنشان و راهِ حقیقت را بجوی.
روی جانان طلبی، آینه را قابل ساز / ور نه هرگز گل و نسرین ندمد ز آهن و روی
اگر روی جانان را میخواهی، آینه را پذیرا کن، وگرنه هرگز گل و نسرین از آهن و روی نمیروید.
گوش بگشای که بلبل به فغان میگوید / خواجه تقصیر مفرما گل توفیق ببوی
گوش بگشا، که بلبل با فغان میگوید: ای خواجه، کوتاهی مکن، گلِ توفیق را ببوی.
گفتی از حافظ ما بوی ریا میآید / آفرین بر نفست باد که خوش بردی بوی
گفتی از حافظِ ما بوی ریا میآید؛ آفرین بر نفست باد، که خوب بو بردی.
تعبیر فال
همهچیز برای خوشی آماده است و خودتان میدانید چه باید کرد. به بخشش دنیا تکیه نکنید. دو پند را به کار ببندید: شاد زندگی کنید و عیب دیگران را نجویید. به شکرانهٔ فرصت دوباره، نیکی کنید و در پی آگاهی باشید. اگر خواهان دیدار دوست هستید، نخست دل خود را شایسته کنید. اگر کسی عیب شما را گفت، بپذیرید.
- نیت کلی: همهچیز برای خوشی آماده است و خودتان میدانید چه باید کرد.
- عشق: اگر خواهانِ دیدارِ دوست هستید، نخست دلِ خود را شایسته کنید.
- کار: دو پند را به کار ببندید: شاد زندگی کنید و عیبِ دیگران را نجویید. به بخششِ دنیا تکیه نکنید؛ اگر کسی عیبتان را گفت، بپذیرید.
- سفر: سفری بهاری کنارِ آب، به شکرانهٔ رسیدن به بهاری دیگر.
درباره این غزل
غزلی بهاری که با «ساقیا سایهٔ ابر است و بهار و لبِ جوی» آغاز میشود. بیتِ چهارم دو پندِ «صدگنجی» دارد: شاد باش و عیبجو مباش. بیتِ پایانی فروتنی و طنزی کمیاب دارد: حافظ اتهامِ ریا را میپذیرد و به گوینده آفرین میگوید.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · پند و راهنمایی · کامیابی و کار · پول و دارایی · معنویت و عرفان · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز