غزل ۴۸۴: تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی
تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی
ور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی
به خدایی که تویی بندهٔ بگزیدهٔ او
که بر این چاکر دیرینه کسی نگزینی
گر امانت به سلامت ببرم باکی نیست
بیدلی سهل بود گر نبود بیدینی
ادب و شرم تو را خسرو مهرویان کرد
آفرین بر تو که شایستهٔ صد چندینی
عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خار
ظاهرا مصلحت وقت در آن میبینی
صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی
باد صبحی به هوایت ز گلستان برخاست
که تو خوشتر ز گل و تازهتر از نسرینی
شیشهبازی سرشکم نگری از چپ و راست
گر بر این منظر بینش نفسی بنشینی
سخنی بیغرض از بندهٔ مخلص بشنو
ای که منظور بزرگان حقیقت بینی
نازنینی چو تو پاکیزهدل و پاکنهاد
بهتر آن است که با مردم بد ننشینی
سیل این اشک روان صبر و دل حافظ برد
بلغ الطاقة یا مقلة عینی بیني
تو بدین نازکی و سرکشی ای شمع چگل
لایق بندگی خواجه جلالالدینی
معنی ابیات
تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی / ور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی
مگر تو با هوس بر لبِ آبی بنشینی (و خود را ببینی)، وگرنه هر فتنهای که میبینی همه از خودبینی است.
به خدایی که تویی بندهٔ بگزیدهٔ او / که بر این چاکر دیرینه کسی نگزینی
به خدایی که تو بندهٔ برگزیدهٔ اویی سوگند، که کسی را بر این خدمتگزارِ دیرین برنگزینی.
گر امانت به سلامت ببرم باکی نیست / بیدلی سهل بود گر نبود بیدینی
اگر امانت را به سلامت ببرم، باکی نیست؛ بیدلی آسان است اگر بیدینی نباشد.
ادب و شرم تو را خسرو مهرویان کرد / آفرین بر تو که شایستهٔ صد چندینی
ادب و شرمِ تو را پادشاهِ ماهرویان کرد؛ آفرین بر تو، که شایستهٔ صد چندانی.
عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خار / ظاهرا مصلحت وقت در آن میبینی
ای گل، از لطفِ تو شگفتم که با خار نشستی؛ گویا مصلحتِ وقت را در آن میبینی.
صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟ / عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی
اگر بر ستمِ رقیبت صبر نکنم، چه کنم؟ عاشقان را جز فروتنی چارهای نیست.
باد صبحی به هوایت ز گلستان برخاست / که تو خوشتر ز گل و تازهتر از نسرینی
بادِ صبحگاهی در هوای تو از گلستان برخاست، که تو از گل خوشتر و از نسرین تازهتری.
شیشهبازی سرشکم نگری از چپ و راست / گر بر این منظر بینش نفسی بنشینی
اگر دمی بر این منظرِ بینش (چشم) بنشینی، شیشهبازیِ اشکم را از چپ و راست میبینی.
سخنی بیغرض از بندهٔ مخلص بشنو / ای که منظور بزرگان حقیقت بینی
ای که منظورِ نظرِ بزرگانِ حقیقتبینی، سخنی بیغرض از بندهٔ مخلص بشنو:
نازنینی چو تو پاکیزهدل و پاکنهاد / بهتر آن است که با مردم بد ننشینی
نازنینی مانندِ تو، پاکیزهدل و پاکنهاد، بهتر آن است که با مردمِ بد ننشیند.
سیل این اشک روان صبر و دل حافظ برد / بلغ الطاقة یا مقلة عینی بیني
سیلِ این اشکِ روان صبر و دلِ حافظ را برد؛ (به عربی:) طاقتم به سر آمد؛ ای مردمکِ چشمم، ببار.
تو بدین نازکی و سرکشی ای شمع چگل / لایق بندگی خواجه جلالالدینی
ای شمعِ چگل، تو با این نازکی و سرکشی شایستهٔ بندگیِ خواجه جلالالدینی.
تعبیر فال
بسیاری از آشفتگیهایی که میبینید از خودبینی خودتان است؛ آرام بنشینید و به خود بنگرید. وفادار بمانید و امانتی را که به شما سپردهاند نگه دارید. کسی که دوستش دارید با ناشایستگان نشسته است؛ دوستانه و بیغرض به او بگویید. در برابر مزاحمان جز شکیبایی و فروتنی چارهای نیست. توانتان رو به پایان است؛ حال خود را به او نشان دهید.
- نیت کلی: بسیاری از آشفتگیهایی که میبینید از خودبینی است؛ آرام بنشینید و به خود بنگرید.
- عشق: کسی که دوستش دارید با ناشایستگان نشسته؛ دوستانه و بیغرض به او بگویید. توانتان رو به پایان است؛ حالِ خود را به او نشان دهید.
- کار: وفادار بمانید و امانتی را که به شما سپردهاند نگه دارید؛ در برابرِ مزاحمان جز شکیبایی چارهای نیست.
- سفر: در سفر همنشینانِ خود را با دقت برگزینید.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ نخستش پندی ژرف دربارهٔ خودبینی است: «ور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی». بیتِ دهم سخنی دلسوزانه است: نازنینِ پاکدل بهتر است با مردمِ بد ننشیند. بیتِ پایانی خواجه جلالالدین را میستاید که آن را تورانشاه، وزیرِ شاه شجاع، دانستهاند.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · دوستی و وفا
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز