غزل ۱۰۵: صوفی ار باده به اندازه خورد نوشش باد
صوفی ار باده به اندازه خورد نوشش باد
ور نه اندیشهٔ این کار فراموشش باد
آن که یک جرعه می از دست تواند دادن
دست با شاهد مقصود در آغوشش باد
پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد
شاه ترکان، سخن مدعیان میشنود
شرمی از مظلمهٔ خون سیاوشش باد
گر چه از کبر، سخن با من درویش نگفت
جان فدای شکرینپستهٔ خاموشش باد
چشمم از آینهداران خط و خالش گشت
لبم از بوسهربایان بر و دوشش باد
نرگس مست نوازشکن مردمدارش
خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد
به غلامی تو مشهور جهان شد حافظ
حلقهٔ بندگی زلف تو در گوشش باد
معنی ابیات
صوفی ار باده به اندازه خورد نوشش باد / ور نه اندیشهٔ این کار فراموشش باد
اگر صوفی باده را به اندازه بنوشد، نوشش باد؛ وگرنه اندیشهٔ این کار از یادش برود.
آن که یک جرعه می از دست تواند دادن / دست با شاهد مقصود در آغوشش باد
آن کس که بتواند یک جرعه باده را از دست بدهد و ببخشد، دستش در آغوشِ شاهدِ مقصود باد.
پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت / آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد
پیرِ ما گفت: بر قلمِ آفرینش خطایی نرفت؛ آفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوشش باد.
شاه ترکان، سخن مدعیان میشنود / شرمی از مظلمهٔ خون سیاوشش باد
شاهِ ترکان (افراسیاب) سخنِ مدعیان را میشنود؛ از گناهِ خونِ سیاوش شرمش باد.
گر چه از کبر، سخن با من درویش نگفت / جان فدای شکرینپستهٔ خاموشش باد
هرچند از سرِ غرور با منِ درویش سخن نگفت، جانم فدای آن لبِ شکرینِ خاموشش باد.
چشمم از آینهداران خط و خالش گشت / لبم از بوسهربایان بر و دوشش باد
چشمم از آینهدارانِ خط و خالش شد؛ لبم از بوسهربایانِ بر و دوشش باد.
نرگس مست نوازشکن مردمدارش / خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد
چشمِ نرگسِ مستِ نوازشگرِ مردمدارش، اگر خونِ عاشق را در جام بنوشد، نوشش باد.
به غلامی تو مشهور جهان شد حافظ / حلقهٔ بندگی زلف تو در گوشش باد
حافظ به غلامیِ تو در جهان شهره شد؛ حلقهٔ بندگیِ زلفِ تو در گوشش باد.
تعبیر فال
در هر کاری اندازه نگه دارید؛ آنچه با میانهروی خوش است، با زیادهروی زیان میآورد. بخشنده باشید تا به مراد برسید. بر عیب دیگران چشم بپوشید و بر آفرینش خرده نگیرید. اگر کسی از سر غرور با شما سخن نگفت، کینه نگیرید. به سخن بدخواهان گوش ندهید و در وفاداری خود بمانید.
- نیت کلی: در هر کاری اندازه نگه دارید؛ آنچه با میانهروی خوش است، با زیادهروی زیان میآورد.
- عشق: اگر کسی از سرِ غرور با شما سخن نگفت، کینه نگیرید؛ در وفاداریتان بمانید.
- کار: بخشنده باشید تا به مراد برسید؛ بر عیبِ دیگران چشم بپوشید و به سخنِ بدخواهان گوش ندهید.
- سفر: در سفر میانهرو باشید و از زیادهروی بپرهیزید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «باد» که بیتِ سومش از بحثبرانگیزترین بیتهای دیوان است: «پیرِ ما گفت خطا بر قلمِ صنع نرفت / آفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوشش باد»؛ برخی آن را ستایشِ کمالِ آفرینش و برخی کنایهای ظریف دانستهاند. بیتِ چهارم به داستانِ سیاوش در شاهنامه اشاره دارد که افراسیاب با شنیدنِ سخنِ بدخواهان او را کشت.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · دوستی و وفا · معنویت و عرفان · زیبایی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز