غزل ۴۹۲: سلامی چو بوی خوش آشنایی
سلامی چو بوی خوش آشنایی
بدان مردم دیدهٔ روشنایی
درودی چو نور دل پارسایان
بدان شمع خلوتگه پارسایی
نمیبینم از همدمان، هیچ بر جای
دلم، خون شد از غصه؛ ساقی! کجایی؟
ز کوی مغان، رخ مگردان! که آنجا
فروشند مفتاح مشکلگشایی
عروس جهان گرچه در حد حسن است
ز حد میبرد شیوهٔ بیوفایی
دل خستهٔ من گرش همتی هست
نخواهد ز سنگیندلان، مومیایی
می صوفیافکن، کجا میفروشند؟
که در تابم از دست زهد ریایی
رفیقان، چنان، عهد صحبت شکستند
که گویی نبودهست خود، آشنایی
مرا گر تو بگذاری، ای نفس طامع!
بسی پادشایی کنم در گدایی
بیاموزمت کیمیای سعادت
ز همصحبت بد، جدایی! جدایی!
مکن «حافظ» از جور دوران، شکایت!
چه دانی تو، ای بنده! کار خدایی؟
معنی ابیات
سلامی چو بوی خوش آشنایی / بدان مردم دیدهٔ روشنایی
سلامی مانندِ بوی خوشِ آشنایی، به آن مردمکِ دیدهٔ روشنایی.
درودی چو نور دل پارسایان / بدان شمع خلوتگه پارسایی
درودی مانندِ نورِ دلِ پارسایان، به آن شمعِ خلوتگاهِ پارسایی.
نمیبینم از همدمان، هیچ بر جای / دلم، خون شد از غصه؛ ساقی! کجایی؟
از همدمان هیچ کس را بر جای نمیبینم؛ دلم از غصه خون شد؛ ساقی، کجایی؟
ز کوی مغان، رخ مگردان! که آنجا / فروشند مفتاح مشکلگشایی
از کوی مغان روی مگردان، که آنجا کلیدِ گشودنِ مشکل را میفروشند.
عروس جهان گرچه در حد حسن است / ز حد میبرد شیوهٔ بیوفایی
عروسِ جهان هرچند در اوجِ زیبایی است، در بیوفایی از اندازه میگذرد.
دل خستهٔ من گرش همتی هست / نخواهد ز سنگیندلان، مومیایی
دلِ خستهٔ من اگر همتی دارد، از سنگدلان مومیایی (مرهم) نمیخواهد.
می صوفیافکن، کجا میفروشند؟ / که در تابم از دست زهد ریایی
بادهٔ صوفیافکن را کجا میفروشند؟ که از دستِ پرهیزِ ریایی در رنجم.
رفیقان، چنان، عهد صحبت شکستند / که گویی نبودهست خود، آشنایی
یاران چنان پیمانِ همنشینی را شکستند که گویی هرگز آشنایی نبوده است.
مرا گر تو بگذاری، ای نفس طامع! / بسی پادشایی کنم در گدایی
ای نفسِ آزمند، اگر تو مرا رها کنی، در همین گدایی بسیار پادشاهی میکنم.
بیاموزمت کیمیای سعادت / ز همصحبت بد، جدایی! جدایی!
کیمیای سعادت را به تو میآموزم: از همنشینِ بد جدایی، جدایی!
مکن «حافظ» از جور دوران، شکایت! / چه دانی تو، ای بنده! کار خدایی؟
حافظ، از ستمِ روزگار شکایت مکن؛ ای بنده، تو از کارِ خدایی چه میدانی؟
تعبیر فال
به کسی که برایتان عزیز و روشنیبخش است سلام و پیام بفرستید. دوستان قدیم پراکنده شده و پیمان را شکستهاند؛ از این بابت دلگیرید، اما از سنگدلان چشم یاری نداشته باشید. به دنیا و وفای آن دل نبندید. اگر طمع را رها کنید در همین تنگدستی سربلند زندگی میکنید. راز خوشبختی دوری از همنشین بد است. از روزگار گله نکنید.
- نیت کلی: رازِ خوشبختی دوری از همنشینِ بد است؛ از روزگار گله نکنید.
- عشق: به کسی که برایتان عزیز و روشنیبخش است سلام و پیام بفرستید؛ از سنگدلان چشمِ مرهم نداشته باشید.
- کار: دوستانِ قدیم پراکنده شدهاند؛ اگر طمع را رها کنید، در همین تنگدستی سربلند زندگی میکنید.
- سفر: سفر با همراهِ بد را نپذیرید؛ تنها رفتن بهتر از همراهیِ ناجور است.
درباره این غزل
غزلی که در برخی نسخهها بخشی از یک ساقینامه یا نامهای منظوم دانسته شده و با سلام و درود آغاز میشود. بیتِ دهم از پندهای پرآوازهٔ حافظ است: «بیاموزمت کیمیای سعادت / ز همصحبتِ بد جدایی، جدایی»، و بیتِ نهم آزادی از طمع را پادشاهی در گدایی میداند.
موضوعها: دوستی و وفا · ازدواج · دلشکستگی · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز