غزل ۴۹۱: به چشم کردهام ابروی ماهسیمایی
به چشم کردهام ابروی ماهسیمایی
خیال سبزخطی، نقش بستهام جایی
امید هست که منشور عشقبازی من
از آن کمانچهٔ ابرو رسد به طغرایی
سرم ز دست بشد، چشم از انتظار بسوخت
در آرزوی سر و چشم مجلسآرایی
مکدر است دل، آتش به خرقه خواهم زد
بیا! ببین! که کرا میکند تماشایی
به روز واقعه، تابوت ما ز سرو کنید
که میرویم به داغ بلندبالایی
زمام دل به کسی دادهام من درویش
که نیستش به کس از تاج و تخت، پروایی
در آن مقام که خوبان ز غمزه، تیغ زنند
عجب مدار سری اوفتاده در پایی
مرا که از رخ او، ماه در شبستان است
کجا بود به فروغ ستاره، پروایی؟
فراق و وصل چه باشد؟ رضای دوست طلب
که حیف باشد از او، غیر او، تمنایی
درر ز شوق برآرند ماهیان به نثار
اگر سفینهٔ حافظ رسد به دریایی
معنی ابیات
به چشم کردهام ابروی ماهسیمایی / خیال سبزخطی، نقش بستهام جایی
ابروی ماهرویی را در چشم جای دادهام و خیالِ سبزخطی را جایی در دل نقش کردهام.
امید هست که منشور عشقبازی من / از آن کمانچهٔ ابرو رسد به طغرایی
امید هست که فرمانِ عشقبازیِ من از آن کمانچهٔ ابرو به طغرایی (مهرِ تأیید) برسد.
سرم ز دست بشد، چشم از انتظار بسوخت / در آرزوی سر و چشم مجلسآرایی
سرم از دست رفت و چشم از انتظار سوخت، در آرزوی سر و چشمِ مجلسآرایی.
مکدر است دل، آتش به خرقه خواهم زد / بیا! ببین! که کرا میکند تماشایی
دلم تیره است؛ آتش به خرقه خواهم زد؛ بیا و ببین که چه کسی تماشا میکند.
به روز واقعه، تابوت ما ز سرو کنید / که میرویم به داغ بلندبالایی
در روزِ مرگ، تابوتِ ما را از چوبِ سرو بسازید، که با داغِ بلندبالایی میرویم.
زمام دل به کسی دادهام من درویش / که نیستش به کس از تاج و تخت، پروایی
من درویش اختیارِ دل را به کسی دادهام که به تاج و تختِ هیچکس اعتنایی ندارد.
در آن مقام که خوبان ز غمزه، تیغ زنند / عجب مدار سری اوفتاده در پایی
در جایی که زیبارویان با غمزه تیغ میزنند، شگفت مدان اگر سری در پایی افتاده باشد.
مرا که از رخ او، ماه در شبستان است / کجا بود به فروغ ستاره، پروایی؟
من که از رخِ او ماه در شبستانم دارم، کجا به روشنیِ ستاره اعتنایی دارم؟
فراق و وصل چه باشد؟ رضای دوست طلب / که حیف باشد از او، غیر او، تمنایی
جدایی و وصال چیست؟ خشنودیِ دوست را بخواه، که حیف است از او جز خودِ او چیزی بخواهی.
درر ز شوق برآرند ماهیان به نثار / اگر سفینهٔ حافظ رسد به دریایی
اگر سفینهٔ حافظ (کشتی، و دفترِ شعرش) به دریایی برسد، ماهیان از شوق مروارید برای نثار برمیآورند.
تعبیر فال
دل به کسی بستهاید و امید دارید این مهر پذیرفته و رسمی شود؛ امید شما بیجا نیست. انتظار طولانی شما را خسته کرده است. کسی که دوستش دارید به مقام و مال اعتنایی ندارد؛ با سادگی به او نزدیک شوید. به جای اندیشیدن به دوری و نزدیکی، خشنودی او را بخواهید. هنر و سخن شما اگر به جای شایسته برسد قدر میبیند.
- نیت کلی: دل به کسی بستهاید و امید دارید این مهر پذیرفته شود؛ امیدتان بیجا نیست.
- عشق: انتظارِ طولانی خستهتان کرده است؛ به جای اندیشیدن به دوری و نزدیکی، خشنودیِ او را بخواهید. او به مقام و مال اعتنایی ندارد؛ با سادگی نزدیک شوید.
- کار: هنر و سخنتان اگر به جای شایسته برسد قدر میبیند.
- سفر: سفر به جایی که هنرتان را بشناسند، خوشیمن است.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «ـایی» که بیتِ نهمش، «رضای دوست طلب / که حیف باشد از او غیرِ او تمنایی»، از عارفانهترین بیتهای حافظ است: از دوست جز خودِ او چیزی نباید خواست. بیتِ پایانی با «سفینه» بازی میکند که هم کشتی است و هم دفترِ شعر.
موضوعها: عشق · امید و مژده · دلشکستگی · معنویت و عرفان · زیبایی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز