غزل ۴۸۳: سحرگه ره روی در سرزمینی
سحرگه ره روی در سرزمینی
همی گفت این معما با قرینی
که ای صوفی شراب آن گه شود صاف
که در شیشه برآرد اربعینی
خدا زان خرقه بیزار است صد بار
که صد بت باشدش در آستینی
مروت گر چه نامی بینشان است
نیازی عرضه کن بر نازنینی
ثوابت باشد ای دارای خرمن
اگر رحمی کنی بر خوشهچینی
نمیبینم نشاط عیش در کس
نه درمان دلی نه درد دینی
درونها تیره شد باشد که از غیب
چراغی برکند خلوتنشینی
گر انگشت سلیمانی نباشد
چه خاصیت دهد نقش نگینی؟
اگر چه رسم خوبان تندخوییست
چه باشد گر بسازد با غمینی؟
ره میخانه بنما تا بپرسم
مآل خویش را از پیشبینی
نه حافظ را حضور درس خلوت
نه دانشمند را علم الیقینی
معنی ابیات
سحرگه ره روی در سرزمینی / همی گفت این معما با قرینی
سحرگاه رهروی در سرزمینی این معما را با همراهی میگفت:
که ای صوفی شراب آن گه شود صاف / که در شیشه برآرد اربعینی
که ای صوفی، شراب آنگاه صاف میشود که چهل روز (اربعین) در شیشه بماند.
خدا زان خرقه بیزار است صد بار / که صد بت باشدش در آستینی
خدا صد بار از آن خرقهای بیزار است که صد بت در آستینش باشد.
مروت گر چه نامی بینشان است / نیازی عرضه کن بر نازنینی
هرچند مروت نامی بینشان است، نیازی را بر نازنینی عرضه کن.
ثوابت باشد ای دارای خرمن / اگر رحمی کنی بر خوشهچینی
ای صاحبِ خرمن، اگر بر خوشهچینی رحم کنی، ثواب داری.
نمیبینم نشاط عیش در کس / نه درمان دلی نه درد دینی
در هیچ کس نشاطِ شادی نمیبینم؛ نه درمانِ دلی، نه دردِ دینی.
درونها تیره شد باشد که از غیب / چراغی برکند خلوتنشینی
درونها تیره شد؛ شاید از غیب خلوتنشینی چراغی برافروزد.
گر انگشت سلیمانی نباشد / چه خاصیت دهد نقش نگینی؟
اگر انگشتِ سلیمانی نباشد، نقشِ نگین چه خاصیتی دارد؟
اگر چه رسم خوبان تندخوییست / چه باشد گر بسازد با غمینی؟
هرچند رسمِ خوبان تندخویی است، چه میشود اگر با غمگینی بسازد؟
ره میخانه بنما تا بپرسم / مآل خویش را از پیشبینی
راهِ میخانه را نشان بده تا سرانجامِ خود را از پیشبینی بپرسم.
نه حافظ را حضور درس خلوت / نه دانشمند را علم الیقینی
نه حافظ را حضورِ دل در درسِ خلوت است، نه دانشمند را دانشِ یقینی.
تعبیر فال
هر کاری برای پخته شدن زمان میخواهد؛ شکیبا باشید. ریا را کنار بگذارید. نیاز خود را با کسی که مهربان است در میان بگذارید و اگر خود دارایی دارید به نیازمندان کمک کنید. روزگار تیره است و کمتر کسی دل خوش دارد، اما امید به گشایشی از غیب هست. از کسی آگاه و باتجربه دربارهٔ سرانجام کار خود بپرسید.
- نیت کلی: هر کاری برای پخته شدن زمان میخواهد؛ شکیبا باشید. روزگار تیره است، اما امید به گشایشی از غیب هست.
- عشق: هرچند او تندخوست، نیازِ خود را با او در میان بگذارید؛ شاید با دلِ غمگین شما بسازد.
- کار: ریا را کنار بگذارید و اگر خود دارایی دارید، به نیازمندان کمک کنید؛ از کسی آگاه و باتجربه دربارهٔ سرانجامِ کار بپرسید.
- سفر: سفر را شتابزده آغاز نکنید؛ بگذارید برنامه پخته شود.
درباره این غزل
غزلی که با معمایی از زبانِ رهروی سحرخیز آغاز میشود: شراب پس از «اربعین»، یعنی چهل روزِ ماندن، صاف میشود؛ اشارهای به چلهنشینیِ صوفیان. بیتِ هشتم تمثیلی ژرف دارد: بی انگشتِ سلیمان، نقشِ نگین اثری ندارد؛ ظاهر بی گوهر بیاثر است.
موضوعها: امید و مژده · صبر · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز