غزل ۲۸۵: در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش
در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش
حافظ قرابه کش شد و مفتی پیاله نوش
صوفی ز کنج صومعه با پای خم نشست
تا دید محتسب که سبو میکشد به دوش
احوال شیخ و قاضی و شرب الیهودشان
کردم سؤال صبحدم از پیر می فروش
گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی
درکش زبان و پرده نگه دار و می بنوش
ساقی بهار میرسد و وجه می نماند
فکری بکن که خون دل آمد ز غم به جوش
عشق است و مفلسی و جوانی و نوبهار
عذرم پذیر و جرم به ذیل کرم بپوش
تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟
پروانهٔ مراد رسید ای محب خموش
ای پادشاه صورت و معنی که مثل تو
نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش
چندان بمان که خرقهٔ ازرق کند قبول
بخت جوانت از فلک پیر ژنده پوش
معنی ابیات
در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش / حافظ قرابه کش شد و مفتی پیاله نوش
در روزگارِ پادشاهِ خطابخشِ عیبپوش، حافظ قرابهکش (حاملِ ظرفِ باده) شد و مفتی پیالهنوش.
صوفی ز کنج صومعه با پای خم نشست / تا دید محتسب که سبو میکشد به دوش
صوفی از کنجِ صومعه کنارِ خمِ باده نشست، وقتی دید که محتسب سبو بر دوش میکشد.
احوال شیخ و قاضی و شرب الیهودشان / کردم سؤال صبحدم از پیر می فروش
سحرگاه احوالِ شیخ و قاضی و بادهنوشیِ پنهانیشان را از پیرِ میفروش پرسیدم.
گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / درکش زبان و پرده نگه دار و می بنوش
گفت: هرچند محرمی، این سخن گفتنی نیست؛ زبان را درکش، پرده نگه دار و باده بنوش.
ساقی بهار میرسد و وجه می نماند / فکری بکن که خون دل آمد ز غم به جوش
ساقی، بهار میرسد و پولِ باده نمانده است؛ فکری بکن، که خونِ دل از غم به جوش آمد.
عشق است و مفلسی و جوانی و نوبهار / عذرم پذیر و جرم به ذیل کرم بپوش
عشق است و تهیدستی و جوانی و نوبهار؛ پوزشم را بپذیر و گناهم را با دامنِ بزرگواری بپوشان.
تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟ / پروانهٔ مراد رسید ای محب خموش
تا کی مانندِ شمع زبانآوری میکنی؟ ای دوستدار، پروانهٔ مراد رسید؛ خاموش باش.
ای پادشاه صورت و معنی که مثل تو / نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش
ای پادشاهِ صورت و معنا که هیچ چشمی مانندِ تو ندیده و هیچ گوشی نشنیده است،
چندان بمان که خرقهٔ ازرق کند قبول / بخت جوانت از فلک پیر ژنده پوش
چندان بمان که آسمانِ پیرِ ژندهپوش خرقهٔ کبودِ مریدی را از بختِ جوانِ تو بپذیرد (یعنی تا جهان هست).
تعبیر فال
در روزگاری هستید که خطاها بخشوده و عیبها پوشیده میشود؛ از این گشایش بهره بگیرید. اما راز دیگران را فاش نکنید و زبان نگه دارید. تنگدستی و جوانی و بهار با هم آمدهاند؛ بر خود سخت نگیرید و از کریمی پوزش و یاری بخواهید. آنچه میخواستید رسیده است؛ دیگر سخن بسیار نگویید.
- نیت کلی: روزگارِ گشایش است؛ خطاها بخشوده و عیبها پوشیده میشود.
- عشق: تنگدستی و جوانی و بهار با هم آمدهاند؛ بر خود سخت نگیرید. آنچه میخواستید رسیده است؛ سخنِ بسیار نگویید.
- کار: رازِ دیگران را فاش نکنید و زبان نگه دارید؛ از کریمی یاری بخواهید.
- سفر: سفرِ بهاری با جیبِ خالی هم خوش است؛ ساده بروید.
درباره این غزل
غزلی طنزآمیز دربارهٔ روزگاری که در آن «حافظ قرابهکش شد و مفتی پیالهنوش» و محتسب خود سبو بر دوش میکشد. بیتِ ششم، «عشق است و مفلسی و جوانی و نوبهار»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است، و پاسخِ پیرِ میفروش در بیتِ چهارم پندی آشناست: راز را نگه دار.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · دعا و توکل · کامیابی و کار · پول و دارایی · دلشکستگی · معنویت و عرفان · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز