غزل ۲۸۶: دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش
دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش
وز شما پنهان نشاید کرد سر میفروش
گفت آسان گیر بر خود کارها کز روی طبع
سخت میگردد جهان بر مردمان سختکوش
وان گهم در داد جامی کز فروغش بر فلک
زهره در رقص آمد و بربط زنان میگفت نوش
با دل خونین لب خندان بیاور همچو جام
نی گرت زخمی رسد، آیی چو چنگ اندر خروش
تا نگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی
گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش
گوش کن پند ای پسر وز بهر دنیا غم مخور
گفتمت چون در حدیثی، گر توانی داشت هوش
در حریم عشق نتوان زد دم از گفت و شنید
زان که آنجا جمله اعضا چشم باید بود و گوش
بر بساط نکتهدانان خودفروشی شرط نیست
یا سخن دانسته گو ای مرد عاقل، یا خموش
ساقیا می ده که رندیهای حافظ فهم کرد
آصف صاحبقران جرمبخش عیبپوش
معنی ابیات
دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش / وز شما پنهان نشاید کرد سر میفروش
دیشب کاردانی تیزهوش پنهانی به من گفت (و رازِ میفروش را نمیشود از شما پنهان کرد):
گفت آسان گیر بر خود کارها کز روی طبع / سخت میگردد جهان بر مردمان سختکوش
گفت: کارها را بر خود آسان بگیر، که جهان به طبعِ خود بر مردمِ سختکوش سخت میگیرد.
وان گهم در داد جامی کز فروغش بر فلک / زهره در رقص آمد و بربط زنان میگفت نوش
و آنگاه جامی به من داد که از فروغِ آن زهره در آسمان به رقص آمد و بربطزنان میگفت: نوش!
با دل خونین لب خندان بیاور همچو جام / نی گرت زخمی رسد، آیی چو چنگ اندر خروش
با دلِ خونین، مانندِ جام لبِ خندان داشته باش؛ نه اینکه اگر زخمی به تو رسد، مانندِ چنگ به خروش بیایی.
تا نگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی / گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش
تا با این پرده آشنا نشوی، رمزی نمیشنوی؛ گوشِ نامحرم جای پیامِ سروش نیست.
گوش کن پند ای پسر وز بهر دنیا غم مخور / گفتمت چون در حدیثی، گر توانی داشت هوش
ای پسر، پند را گوش کن و برای دنیا غم مخور؛ آنچه گفتم چون مروارید بود، اگر بتوانی هوش داشته باشی.
در حریم عشق نتوان زد دم از گفت و شنید / زان که آنجا جمله اعضا چشم باید بود و گوش
در حریمِ عشق نمیتوان از گفت و شنید دم زد، چرا که آنجا همهٔ اندام باید چشم و گوش باشد.
بر بساط نکتهدانان خودفروشی شرط نیست / یا سخن دانسته گو ای مرد عاقل، یا خموش
بر بساطِ نکتهدانان خودفروشی روا نیست؛ ای مردِ عاقل، یا سخنِ دانسته بگو یا خاموش باش.
ساقیا می ده که رندیهای حافظ فهم کرد / آصف صاحبقران جرمبخش عیبپوش
ساقی، باده بده، که آصفِ صاحبقرانِ جرمبخشِ عیبپوش رندیهای حافظ را دریافت.
تعبیر فال
پندی دوستانه به شما رسیده است: کارها را بر خود آسان بگیرید، زیرا دنیا بر سختگیران سخت میگذرد. با دل پرخون هم لبخند بزنید و با هر زخمی فریاد برنیاورید. تا با اهل راز آشنا نشدهاید، اسرار را نخواهید شنید. در جمع دانایان خودنمایی نکنید؛ یا سنجیده سخن بگویید یا خاموش باشید.
- نیت کلی: پندی دوستانه به شما رسیده است: کارها را بر خود آسان بگیرید.
- عشق: با دلِ پرخون هم لبخند بزنید و با هر زخمی فریاد برنیاورید؛ در عشق بیش از گفتن، دیدن و شنیدن لازم است.
- کار: دنیا بر سختگیران سخت میگذرد. در جمعِ دانایان خودنمایی نکنید؛ یا سنجیده سخن بگویید یا خاموش باشید.
- سفر: سفر را بر خود آسان بگیرید؛ برنامهٔ سبک بهتر از برنامهٔ سنگین است.
درباره این غزل
غزلی سراسر پند از زبانِ «کاردانی تیزهوش». بیتِ دوم، «گفت آسان گیر بر خود کارها کز روی طبع / سخت میگردد جهان بر مردمانِ سختکوش»، و بیتِ هشتم، «یا سخن دانسته گو ای مردِ عاقل یا خموش»، از پرنقلترین پندهای حافظاند. بیتِ چهارم با دو تصویر میآموزد: جام با دلِ خونین لبِ خندان دارد، و چنگ با هر زخمی مینالد.
موضوعها: پند و راهنمایی · سفر و غربت · دلشکستگی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز