غزل ۲۰۹: قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود

قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود
ور نه هیچ از دل بی‌رحم تو تقصیر نبود

من دیوانه چو زلف تو رها می‌کردم
هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود

یا رب این آینهٔ حسن چه جوهر دارد؟
که در او آه مرا قوت تأثیر نبود

سر ز حسرت به در میکده‌ها برکردم
چون شناسای تو در صومعه یک پیر نبود

نازنین‌تر ز قدت در چمن ناز نرست
خوش‌تر از نقش تو در عالم تصویر نبود

تا مگر همچو صبا باز به کوی تو رسم
حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود

آن کشیدم ز تو ای آتش هجران که چو شمع
جز فنای خودم از دست تو تدبیر نبود

آیتی بود عذاب انده حافظ بی تو
که بر هیچ کسش حاجت تفسیر نبود

معنی ابیات

  1. قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود / ور نه هیچ از دل بی‌رحم تو تقصیر نبود

    کشته شدنِ این خسته با شمشیرِ تو در تقدیر نبود، وگرنه دلِ بی‌رحمِ تو هیچ کوتاهی نکرد.

  2. من دیوانه چو زلف تو رها می‌کردم / هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود

    من دیوانه، وقتی زلفِ تو را رها کردم، چیزی شایسته‌تر از حلقهٔ زنجیر برایم نبود.

  3. یا رب این آینهٔ حسن چه جوهر دارد؟ / که در او آه مرا قوت تأثیر نبود

    خدایا، این آینهٔ زیبایی چه گوهری دارد که آهِ من در آن اثری نکرد؟ (آه بر هر آینه‌ای بخار می‌نشاند، جز این یکی.)

  4. سر ز حسرت به در میکده‌ها برکردم / چون شناسای تو در صومعه یک پیر نبود

    از حسرت سر به درِ میکده‌ها برآوردم، چون در صومعه حتی یک پیر هم تو را نمی‌شناخت.

  5. نازنین‌تر ز قدت در چمن ناز نرست / خوش‌تر از نقش تو در عالم تصویر نبود

    در چمنِ ناز، نازنین‌تر از قامتِ تو نرویید، و در عالمِ نقش، خوش‌تر از نقشِ تو نبود.

  6. تا مگر همچو صبا باز به کوی تو رسم / حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود

    دیشب به امیدِ آنکه مانندِ صبا دوباره به کوی تو برسم، حاصلم جز نالهٔ سحرگاهی نبود.

  7. آن کشیدم ز تو ای آتش هجران که چو شمع / جز فنای خودم از دست تو تدبیر نبود

    ای آتشِ جدایی، از تو چنان رنجی کشیدم که مانندِ شمع چاره‌ای جز سوختن و نابود کردنِ خود نداشتم.

  8. آیتی بود عذاب انده حافظ بی تو / که بر هیچ کسش حاجت تفسیر نبود

    عذابِ اندوهِ حافظ بی تو آیه‌ای روشن بود که هیچ‌کس به تفسیرش نیاز نداشت.

تعبیر فال

از بی‌مهری کسی سخت رنجیده‌اید و ناله‌تان در او اثری نداشته است. رها کردن آنچه به آن دل بسته بودید خطا بود و اکنون پشیمانید. آنچه را می‌جویید در جای همیشگی نخواهید یافت؛ جای دیگری را بیازمایید. اندوه شما بر همه آشکار است؛ بکوشید پیش از آنکه بیش از این فرسوده شوید، راهی تازه بیابید.

درباره این غزل

غزلی در شکایت از بی‌مهریِ یار، با ردیفِ «نبود». تصویرِ بیتِ سوم از ظریف‌ترین تصویرهای حافظ است: آه بر هر آینه‌ای بخار می‌نشاند، اما آینهٔ زیباییِ یار از آن اثر نمی‌پذیرد. بیتِ پایانی اندوه را «آیه»ای بی‌نیاز از تفسیر می‌خواند.

موضوع‌ها: پند و راهنمایی · دل‌شکستگی · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا