غزل ۲۲: چو بشنوی سخن اهل دل، مگو که خطاست

چو بشنوی سخن اهل دل، مگو که خطاست
سخن‌شناس نه‌ای، جان من! خطا این جاست

سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید
تبارک الله ازین فتنه‌ها که در سر ماست

در اندرون من خسته‌دل ندانم کیست!
که من خموشم و او در فغان و در غوغاست

دلم ز پرده برون شد، کجایی ای مطرب؟
بنال، هان که از این پرده، کار ما به نواست

مرا به کار جهان هرگز التفات نبود
رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست

نخفته‌ام ز خیالی که می‌پزد دل من
خمار صد شبه دارم شراب‌خانه کجاست؟

چنین که صومعه آلوده شد ز خون دلم
گرم به باده بشویید، حق به دست شماست

از آن به دیر مغانم عزیز می‌دارند
که آتشی که نمیرد، همیشه در دل ماست

چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب
که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست

ندای عشق تو دیشب در اندرون دادند
فضای سینهٔ حافظ هنوز پر ز صداست

معنی ابیات

  1. چو بشنوی سخن اهل دل، مگو که خطاست / سخن‌شناس نه‌ای، جان من! خطا این جاست

    وقتی سخنِ اهلِ دل را می‌شنوی، مگو که خطاست؛ جانِ من، تو سخن‌شناس نیستی، خطا همین‌جاست.

  2. سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید / تبارک الله ازین فتنه‌ها که در سر ماست

    سرم به دنیا و آخرت فرود نمی‌آید؛ آفرین بر این شوری که در سرِ ماست.

  3. در اندرون من خسته‌دل ندانم کیست! / که من خموشم و او در فغان و در غوغاست

    نمی‌دانم در درونِ منِ خسته‌دل کیست، که من خاموشم و او در فغان و غوغاست.

  4. دلم ز پرده برون شد، کجایی ای مطرب؟ / بنال، هان که از این پرده، کار ما به نواست

    دلم از پرده بیرون افتاد؛ ای نوازنده، کجایی؟ بنال، که از این پرده (آهنگ) کارِ ما سامان می‌گیرد.

  5. مرا به کار جهان هرگز التفات نبود / رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست

    مرا هرگز به کارِ جهان توجهی نبود؛ روی تو آن را در نظرم این‌چنین خوش آراست.

  6. نخفته‌ام ز خیالی که می‌پزد دل من / خمار صد شبه دارم شراب‌خانه کجاست؟

    از خیالی که دلم می‌پزد نخوابیده‌ام؛ خمارِ صد شب را دارم؛ شراب‌خانه کجاست؟

  7. چنین که صومعه آلوده شد ز خون دلم / گرم به باده بشویید، حق به دست شماست

    اکنون که صومعه از خونِ دلم آلوده شد، اگر مرا با باده بشویید، حق با شماست.

  8. از آن به دیر مغانم عزیز می‌دارند / که آتشی که نمیرد، همیشه در دل ماست

    از آن رو مرا در دیرِ مغان گرامی می‌دارند که آتشی که نمی‌میرد همیشه در دلِ ماست.

  9. چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب / که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست

    آن نوازنده در پرده چه سازی می‌زد که عمر رفت و هنوز سرم پر از هوای آن است؟

  10. ندای عشق تو دیشب در اندرون دادند / فضای سینهٔ حافظ هنوز پر ز صداست

    دیشب ندای عشقِ تو را در درونم دادند؛ فضای سینهٔ حافظ هنوز پر از آن صداست.

تعبیر فال

در درون شما شور و غوغایی است که آرامتان نمی‌گذارد، هرچند در ظاهر خاموشید. به ندای دل خود گوش دهید و سخن اهل دل را بی‌تأمل رد نکنید. خیالی شب‌ها خواب را از شما گرفته است؛ آن را دنبال کنید. آتشی که در دل دارید سرمایهٔ شماست و شما را نزد دیگران عزیز می‌کند.

درباره این غزل

غزلی که با پندی آغاز می‌شود: سخنِ اهلِ دل را خطا مخوان، که خطا در ناآشنایی با سخن است. بیتِ سوم از تصویرهای ژرفِ حافظ است، «که من خموشم و او در فغان و در غوغاست»، و بیتِ پایانی پژواکِ ندای عشق را هنوز در سینهٔ شاعر می‌شنود.

موضوع‌ها: فراق و دلتنگی · پند و راهنمایی · دل‌شکستگی · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا