غزل ۲۱: دل و دینم شد و دلبر به ملامت برخاست
دل و دینم شد و دلبر به ملامت برخاست
گفت با ما منشین، کز تو سلامت برخاست
که شنیدی که در این بزم، دمی خوش بنشست؟
که نه در آخر صحبت به ندامت برخاست
شمع اگر زان لب خندان به زبان، لافی زد
پیش عشاق تو شبها به غرامت برخاست
در چمن، باد بهاری ز کنار گل و سرو
به هواداری آن عارض و قامت برخاست
مست بگذشتی و از خلوتیان ملکوت
به تماشای تو آشوب قیامت برخاست
پیش رفتار تو پا برنگرفت از خجلت
سرو سرکش که به ناز از قد و قامت برخاست
حافظ این خرقه بینداز مگر جان ببری
کآتش از خرقهٔ سالوس و کرامت برخاست
معنی ابیات
دل و دینم شد و دلبر به ملامت برخاست / گفت با ما منشین، کز تو سلامت برخاست
دل و دینم رفت و دلبر به سرزنش برخاست و گفت: با ما منشین، که سلامت از تو رفت.
که شنیدی که در این بزم، دمی خوش بنشست؟ / که نه در آخر صحبت به ندامت برخاست
چه کسی را شنیدی که در این بزم دمی خوش نشست و در پایانِ همنشینی پشیمان برنخاست؟
شمع اگر زان لب خندان به زبان، لافی زد / پیش عشاق تو شبها به غرامت برخاست
اگر شمع با زبانِ شعله از آن لبِ خندان لافی زد، شبها پیشِ عاشقانت به تاوان برخاست و سوخت.
در چمن، باد بهاری ز کنار گل و سرو / به هواداری آن عارض و قامت برخاست
در چمن، بادِ بهار از کنارِ گل و سرو به هواداریِ آن چهره و قامت برخاست.
مست بگذشتی و از خلوتیان ملکوت / به تماشای تو آشوب قیامت برخاست
مست گذشتی، و از خلوتنشینانِ ملکوت به تماشای تو آشوبِ قیامت برخاست.
پیش رفتار تو پا برنگرفت از خجلت / سرو سرکش که به ناز از قد و قامت برخاست
سروِ سرکش که با ناز به قد و قامت برخاسته بود، در برابرِ رفتارِ تو از شرم پای از جا برنداشت.
حافظ این خرقه بینداز مگر جان ببری / کآتش از خرقهٔ سالوس و کرامت برخاست
حافظ، این خرقه را بینداز تا مگر جان به در ببری، که آتش از خرقهٔ ریا و ادعای کرامت برخاست.
تعبیر فال
همهچیز خود را در راه دلبستگیای گذاشتهاید و در پاسخ سرزنش شنیدهاید. بدانید که هیچ خوشی بی پشیمانی نیست و انتظار قدردانی نداشته باشید. از لاف و خودنمایی بپرهیزید و ظاهرسازی را کنار بگذارید. اگر با صداقت پیش بروید، از این گرفتاری به سلامت بیرون میآیید.
- نیت کلی: همهچیز را در راهِ دلبستگیای گذاشتهاید و در پاسخ سرزنش شنیدهاید.
- عشق: هیچ خوشی بیپشیمانی نیست؛ انتظارِ قدردانی نداشته باشید.
- کار: از لاف و خودنمایی بپرهیزید و ظاهرسازی را کنار بگذارید؛ با صداقت از این گرفتاری به سلامت بیرون میآیید.
- سفر: سفری که برای رهایی از تنگنا باشد، به سلامت میانجامد.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «برخاست»، که بیتِ دومش پرسشی تلخ دارد: کیست که در بزمِ جهان دمی خوش بنشیند و پشیمان برنخیزد؟ بیتِ سوم تصویری لطیف دارد: شمع که از لبِ یار لاف زد، تاوانش را با سوختنِ شبانه داد.
موضوعها: امید و مژده · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز