غزل ۲۰: روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست
می ز خم‌خانه به‌جوش آمد و می‌ باید خواست

نوبهٔ زهدفروشان گران‌جان بگذشت
وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست

چه ملامت بود آن را که چنین باده خورد؟
این چه عیب است بدین بی‌خردی؟ وین چه خطاست؟

باده‌نوشی که در او روی و ریایی نبود
بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

ما نه رندان ریاییم و حریفان نفاق
آن‌که او عالم سر است، بدین حال گواست

فرض ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم
وان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم؟
باده از خون رزان است، نه از خون شماست

این چه عیب است کز آن عیب، خلل خواهد بود؟
ور بود نیز چه شد؟ مردم بی‌عیب کجاست؟

معنی ابیات

  1. روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست / می ز خم‌خانه به‌جوش آمد و می‌ باید خواست

    روزه کنار رفت و عید آمد و دل‌ها شاد شد؛ باده در خمخانه به جوش آمد و باید آن را خواست.

  2. نوبهٔ زهدفروشان گران‌جان بگذشت / وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست

    نوبتِ زهدفروشانِ گران‌جان گذشت؛ هنگامِ رندی و شادیِ رندان پیداست.

  3. چه ملامت بود آن را که چنین باده خورد؟ / این چه عیب است بدین بی‌خردی؟ وین چه خطاست؟

    چه سرزنشی بر کسی است که چنین باده‌ای بنوشد؟ این چه عیبی است به این بی‌خردی، و این چه خطاست؟

  4. باده‌نوشی که در او روی و ریایی نبود / بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

    باده‌نوشی که در آن ظاهرسازی و ریا نیست، بهتر از زهدفروشی است که در آن ظاهرسازی و ریاست.

  5. ما نه رندان ریاییم و حریفان نفاق / آن‌که او عالم سر است، بدین حال گواست

    ما نه رندانِ ریاکاریم و نه همدمانِ دورویی؛ آن کس که دانای راز است، بر این حال گواه است.

  6. فرض ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم / وان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

    فرمانِ خدا را به جا می‌آوریم و به کسی بد نمی‌کنیم، و آنچه را می‌گویند روا نیست، نمی‌گوییم رواست.

  7. چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم؟ / باده از خون رزان است، نه از خون شماست

    چه می‌شود اگر من و تو چند جام باده بنوشیم؟ باده از خونِ تاک است، نه از خونِ شما.

  8. این چه عیب است کز آن عیب، خلل خواهد بود؟ / ور بود نیز چه شد؟ مردم بی‌عیب کجاست؟

    این چه عیبی است که از آن خللی پدید آید؟ و اگر هم باشد، چه باک؟ مردمِ بی‌عیب کجایند؟

تعبیر فال

دوران سختی و محدودیت به پایان رسیده و هنگام شادی است. از سرزنش دیگران نهراسید؛ اگر دلتان پاک است و به کسی بدی نمی‌کنید، راهتان درست است. از ریا و دورویی بپرهیزید و بر خطاهای کوچک خود و دیگران سخت نگیرید، که هیچ‌کس بی‌عیب نیست.

درباره این غزل

غزلی در شادیِ عیدِ فطر، که بیتِ ششمش چکیدهٔ اخلاقِ رندانهٔ حافظ دانسته شده است: «فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم». بیتِ هفتم پاسخی شوخ به سرزنشگران است، «باده از خونِ رزان است نه از خونِ شما»، و بیتِ پایانی می‌پرسد: «مردمِ بی‌عیب کجاست؟»

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا