غزل ۳۴۰: من که از آتش دل چون خم می در جوشم
من که از آتش دل چون خم می در جوشم
مهر بر لب زده، خون میخورم و خاموشم
قصد جان است طمع در لب جانان کردن
تو مرا بین که در این کار به جان میکوشم
من کی آزاد شوم از غم دل؟ چون هر دم
هندوی زلف بتی حلقه کند در گوشم
حاش لله که نیم معتقد طاعت خویش
این قدر هست که گه گه قدحی مینوشم
هست امیدم که علیرغم عدو روز جزا
فیض عفوش ننهد بار گنه بر دوشم
پدرم روضهٔ رضوان به دو گندم بفروخت
من چرا ملک جهان را به جوی نفروشم؟!
خرقهپوشی من از غایت دینداری نیست
پردهای بر سر صد عیب نهان میپوشم
من که خواهم که ننوشم به جز از راوق خم
چه کنم گر سخن پیر مغان ننیوشم؟
گر از این دست زند مطرب مجلس ره عشق
شعر حافظ ببرد وقت سماع از هوشم
معنی ابیات
من که از آتش دل چون خم می در جوشم / مهر بر لب زده، خون میخورم و خاموشم
من که از آتشِ دل مانندِ خمِ باده در جوشم، مهر بر لب زدهام، خون میخورم و خاموشم.
قصد جان است طمع در لب جانان کردن / تو مرا بین که در این کار به جان میکوشم
طمع در لبِ جانان کردن قصدِ جان است؛ تو مرا ببین که در این کار با جان میکوشم.
من کی آزاد شوم از غم دل؟ چون هر دم / هندوی زلف بتی حلقه کند در گوشم
کی از غمِ دل آزاد میشوم، وقتی هر دم زلفِ سیاهِ زیبارویی حلقهٔ بندگی در گوشم میکند؟
حاش لله که نیم معتقد طاعت خویش / این قدر هست که گه گه قدحی مینوشم
پناه بر خدا که به طاعتِ خود باور داشته باشم؛ همینقدر هست که گاهگاه جامی مینوشم.
هست امیدم که علیرغم عدو روز جزا / فیض عفوش ننهد بار گنه بر دوشم
امید دارم که به رغمِ دشمن، در روزِ جزا فیضِ عفوِ او بارِ گناه را بر دوشم ننهد.
پدرم روضهٔ رضوان به دو گندم بفروخت / من چرا ملک جهان را به جوی نفروشم؟!
پدرم (آدم) باغِ بهشت را به دو گندم فروخت؛ من چرا مُلکِ جهان را به یک جو نفروشم؟
خرقهپوشی من از غایت دینداری نیست / پردهای بر سر صد عیب نهان میپوشم
خرقهپوشیِ من از نهایتِ دینداری نیست؛ پردهای است که بر صد عیبِ پنهان میپوشم.
من که خواهم که ننوشم به جز از راوق خم / چه کنم گر سخن پیر مغان ننیوشم؟
من که میخواهم جز بادهٔ پالوده از خم ننوشم، چه کنم اگر سخنِ پیرِ مغان را نشنوم؟
گر از این دست زند مطرب مجلس ره عشق / شعر حافظ ببرد وقت سماع از هوشم
اگر نوازندهٔ مجلس اینگونه آهنگِ عشق بزند، شعرِ حافظ هنگامِ سماع هوش از سرم میبرد.
تعبیر فال
درونتان پرجوش است، اما خاموش ماندهاید و چیزی نمیگویید. آنچه میخواهید خطر دارد و با این حال با همهٔ وجود در پی آن هستید. به کارهای نیک خود تکیه نکنید و به بخشش خدا امید داشته باشید. دنیا را چندان بزرگ نشمارید. با خود روراست باشید و عیبهایتان را پشت ظاهر پنهان نکنید. پند راهنمای خود را بشنوید.
- نیت کلی: درونتان پرجوش است، اما خاموش ماندهاید.
- عشق: آنچه میخواهید خطر دارد و با این حال با همهٔ وجود در پیِ آن هستید؛ پندِ راهنمایتان را بشنوید.
- کار: به کارهای نیکِ خود تکیه نکنید و دنیا را چندان بزرگ نشمارید؛ عیبهایتان را پشتِ ظاهر پنهان نکنید.
- سفر: سفری که دل را از این جوش و خاموشی بیرون بیاورد، به شما میآید.
درباره این غزل
غزلی در خاموشیِ پرجوش، که با تصویرِ خمِ باده آغاز میشود: درونش میجوشد و سرش مهر شده است. بیتِ ششم، «پدرم روضهٔ رضوان به دو گندم بفروخت / من چرا ملکِ جهان را به جوی نفروشم»، از مشهورترین بیتهای حافظ دربارهٔ بیارزشیِ دنیاست، و بیتِ هفتم با صداقتی کمنظیر خرقه را پردهای بر عیبها میخواند.
موضوعها: پند و راهنمایی · دعا و توکل · معنویت و عرفان · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز