غزل ۳۳۹: خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم

خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم
دل از پی نظر آید به سوی روزن چشم

سزای تکیه گهت منظری نمی‌بینم
منم ز عالم و این گوشهٔ معین چشم

بیا که لعل و گهر در نثار مقدم تو
ز گنج‌خانه‌‌ دل می‌کشم به روزن چشم

سحر سرشک روانم سر خرابی داشت
گرم نه خون جگر می‌گرفت دامن چشم

نخست روز که دیدم رخ تو دل می‌گفت
اگر رسد خللی، خون من به گردن چشم

به بوی مژدهٔ وصل تو تا سحر، شب دوش
به راه باد نهادم چراغ روشن چشم

به مردمی که دل دردمند حافظ را
مزن به ناوک دلدوز مردم افکن چشم

معنی ابیات

  1. خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم / دل از پی نظر آید به سوی روزن چشم

    هرگاه خیالِ روی تو از گلشنِ چشمِ من بگذرد، دل برای دیدنت به سوی روزنهٔ چشم می‌آید.

  2. سزای تکیه گهت منظری نمی‌بینم / منم ز عالم و این گوشهٔ معین چشم

    جایی درخورِ تکیه‌گاهِ تو نمی‌بینم؛ از همهٔ جهان تنها من مانده‌ام و این گوشهٔ چشم که جای توست.

  3. بیا که لعل و گهر در نثار مقدم تو / ز گنج‌خانه‌‌ دل می‌کشم به روزن چشم

    بیا که برای نثارِ قدمِ تو، لعل و گوهرِ اشک را از گنجینهٔ دل به روزنهٔ چشم می‌آورم.

  4. سحر سرشک روانم سر خرابی داشت / گرم نه خون جگر می‌گرفت دامن چشم

    سحرگاه اشکِ روانم چنان سیل‌آسا بود که اگر خونِ جگر دامنِ چشم را نمی‌گرفت، همه‌چیز را ویران می‌کرد.

  5. نخست روز که دیدم رخ تو دل می‌گفت / اگر رسد خللی، خون من به گردن چشم

    نخستین روزی که رویت را دیدم، دل می‌گفت: اگر آسیبی برسد، خونِ من به گردنِ چشم است (که دید و دل باخت).

  6. به بوی مژدهٔ وصل تو تا سحر، شب دوش / به راه باد نهادم چراغ روشن چشم

    دیشب تا سحر به امیدِ مژدهٔ وصالِ تو، چراغِ روشنِ چشم را سرِ راهِ باد نهادم (بیدار و چشم‌به‌راه ماندم).

  7. به مردمی که دل دردمند حافظ را / مزن به ناوک دلدوز مردم افکن چشم

    تو را به جوانمردی، دلِ دردمندِ حافظ را با تیرِ دل‌دوزِ چشمِ مردم‌افکنت هدف مگیر.

تعبیر فال

همهٔ نگاه و اندیشهٔ شما به کسی است که دیدنش دلتان را برده و جز چشم خود جایی درخور او ندارید. برای آمدنش هرچه در دل دارید آماده کرده‌اید. شب‌ها را به امید خبری از او بیدار مانده‌اید. از او بخواهید که با شما مهربان باشد و بیش از این دل دردمندتان را نیازارد.

درباره این غزل

ردیفِ این غزل «چشم» است و همهٔ تصویرهایش گردِ چشم می‌گردد: چشمِ عاشق که خانهٔ خیالِ یار است و چشمِ یار که دل می‌برد. حافظ در بیتِ پایانی با دو معنای «مردم» بازی می‌کند: انسان، و مردمکِ چشم.

موضوع‌ها: امید و مژده · پول و دارایی · آغاز دوباره · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا