غزل ۲۰۸: خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود
خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود
گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود
ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی
آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود
خیره آن دیده که آبش نبرد گریهٔ عشق
تیره آن دل که در او شمع محبت نبود
دولت از مرغ همایون طلب و سایهٔ او
زان که با زاغ و زغن شهپر دولت نبود
گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن
شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود
چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست
نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود
حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه
هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود
معنی ابیات
خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود / گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود
وقتی خستگان شوقِ طلب دارند اما توانی ندارند، اگر تو بیداد کنی از جوانمردی به دور است.
ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی / آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود
ما از تو جفایی ندیدیم، و تو خود چیزی را که در آیینِ اهلِ طریقت نیست نمیپسندی.
خیره آن دیده که آبش نبرد گریهٔ عشق / تیره آن دل که در او شمع محبت نبود
بیفروغ است آن چشمی که از گریهٔ عشق تر نشود، و تیره است آن دلی که شمعِ محبت در آن نباشد.
دولت از مرغ همایون طلب و سایهٔ او / زان که با زاغ و زغن شهپر دولت نبود
بخت را از مرغِ همایون (هما) و سایهٔ او بخواه، چرا که زاغ و زغن بالِ بخت ندارند.
گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن / شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود
اگر از پیرِ مغان یاری خواستم عیب مگیر؛ شیخِ ما خود گفت که در صومعه همتی نیست.
چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست / نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود
وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است؛ در خانهای که پاکدامنی نیست، خیری نیست.
حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه / هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود
حافظ، دانش و ادب بیاموز، که در مجلسِ شاه هر کس ادب ندارد شایستهٔ همنشینی نیست.
تعبیر فال
با کسانی که ناتواناند و به شما نیاز دارند مهربان و دادگر باشید. یاری و راهنمایی را از انسانهای بلندنظر و نیکبخت بخواهید، نه از فرومایگان. ارزش هر جا و هر کار به پاکی نیت است، نه به نام و ظاهر آن. دانش و ادب بیاموزید تا شایستهٔ همنشینی با بزرگان شوید.
- نیت کلی: ارزشِ کار به پاکیِ نیت است، نه به ظاهر.
- عشق: با کسی که ناتوان است و به شما نیاز دارد مهربان و دادگر باشید.
- کار: یاری را از بلندنظران بخواهید، نه از فرومایگان؛ دانش و ادب بیاموزید تا شایستهٔ جایگاهِ بالاتر شوید.
- سفر: سفر با همراهانِ نیکنام مبارک است.
درباره این غزل
غزلی در جوانمردی و پاکی، که ارزشِ هر جا و هر کار را به نیت میداند، نه به نام: «چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست». بیتِ چهارم به باورِ کهن دربارهٔ هما اشاره دارد، پرندهای که سایهاش بر سرِ هر کس بیفتد او را به بخت و پادشاهی میرساند.
موضوعها: پند و راهنمایی · دلشکستگی · معنویت و عرفان · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز