غزل ۲۰۸: خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود

خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود
گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود

ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی
آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود

خیره آن دیده که آبش نبرد گریهٔ عشق
تیره آن دل که در او شمع محبت نبود

دولت از مرغ همایون طلب و سایهٔ او
زان که با زاغ و زغن شهپر دولت نبود

گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن
شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود

چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست
نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود

حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه
هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود

معنی ابیات

  1. خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود / گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود

    وقتی خستگان شوقِ طلب دارند اما توانی ندارند، اگر تو بیداد کنی از جوانمردی به دور است.

  2. ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نپسندی / آنچه در مذهب ارباب طریقت نبود

    ما از تو جفایی ندیدیم، و تو خود چیزی را که در آیینِ اهلِ طریقت نیست نمی‌پسندی.

  3. خیره آن دیده که آبش نبرد گریهٔ عشق / تیره آن دل که در او شمع محبت نبود

    بی‌فروغ است آن چشمی که از گریهٔ عشق تر نشود، و تیره است آن دلی که شمعِ محبت در آن نباشد.

  4. دولت از مرغ همایون طلب و سایهٔ او / زان که با زاغ و زغن شهپر دولت نبود

    بخت را از مرغِ همایون (هما) و سایهٔ او بخواه، چرا که زاغ و زغن بالِ بخت ندارند.

  5. گر مدد خواستم از پیر مغان عیب مکن / شیخ ما گفت که در صومعه همت نبود

    اگر از پیرِ مغان یاری خواستم عیب مگیر؛ شیخِ ما خود گفت که در صومعه همتی نیست.

  6. چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست / نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود

    وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است؛ در خانه‌ای که پاکدامنی نیست، خیری نیست.

  7. حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه / هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود

    حافظ، دانش و ادب بیاموز، که در مجلسِ شاه هر کس ادب ندارد شایستهٔ همنشینی نیست.

تعبیر فال

با کسانی که ناتوان‌اند و به شما نیاز دارند مهربان و دادگر باشید. یاری و راهنمایی را از انسان‌های بلندنظر و نیک‌بخت بخواهید، نه از فرومایگان. ارزش هر جا و هر کار به پاکی نیت است، نه به نام و ظاهر آن. دانش و ادب بیاموزید تا شایستهٔ همنشینی با بزرگان شوید.

درباره این غزل

غزلی در جوانمردی و پاکی، که ارزشِ هر جا و هر کار را به نیت می‌داند، نه به نام: «چون طهارت نبود کعبه و بتخانه یکیست». بیتِ چهارم به باورِ کهن دربارهٔ هما اشاره دارد، پرنده‌ای که سایه‌اش بر سرِ هر کس بیفتد او را به بخت و پادشاهی می‌رساند.

موضوع‌ها: پند و راهنمایی · دل‌شکستگی · معنویت و عرفان · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا