غزل ۲۰۷: یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود

یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود
دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود

راست چون سوسن و گل از اثر صحبت پاک
بر زبان بود مرا آن‌چه تو را در دل بود

دل چو از پیر خرد نقل معانی می‌کرد
عشق می‌گفت به شرح آن‌چه بر او مشکل بود

آه از آن جور و تطاول که در این دامگه است
آه از آن سوز و نیازی که در آن محفل بود

در دلم بود که بی‌دوست نباشم هرگز
چه توان کرد؟ که سعی من و دل باطل بود

دوش بر یاد حریفان به خرابات شدم
خم می دیدم، خون در دل و پا در گل بود

بس بگشتم که بپرسم سبب درد فراق
مفتی عقل در این مسأله لایعقل بود

راستی خاتم فیروزهٔ بواسحاقی
خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقههٔ کبک خرامان حافظ؟
که ز سرپنجهٔ شاهین قضا غافل بود

معنی ابیات

  1. یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود / دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود

    یاد باد روزگاری که سرِ کوی تو منزلم بود، و چشمم روشنی را از خاکِ درِ تو داشت.

  2. راست چون سوسن و گل از اثر صحبت پاک / بر زبان بود مرا آن‌چه تو را در دل بود

    از اثرِ همنشینیِ پاک، درست مانندِ سوسن و گل، آنچه در دلِ تو بود بر زبانِ من بود.

  3. دل چو از پیر خرد نقل معانی می‌کرد / عشق می‌گفت به شرح آن‌چه بر او مشکل بود

    وقتی دل از پیرِ خرد معناها را نقل می‌کرد، عشق آنچه را بر او دشوار بود شرح می‌داد.

  4. آه از آن جور و تطاول که در این دامگه است / آه از آن سوز و نیازی که در آن محفل بود

    آه از آن ستم و درازدستی که در این دامگاه است؛ آه از آن سوز و نیازی که در آن محفل بود.

  5. در دلم بود که بی‌دوست نباشم هرگز / چه توان کرد؟ که سعی من و دل باطل بود

    در دلم بود که هرگز بی‌دوست نباشم؛ چه می‌توان کرد؟ که کوششِ من و دل بیهوده بود.

  6. دوش بر یاد حریفان به خرابات شدم / خم می دیدم، خون در دل و پا در گل بود

    دیشب به یادِ همدمان به خرابات رفتم؛ خمِ باده را دیدم که خون در دل و پا در گل بود.

  7. بس بگشتم که بپرسم سبب درد فراق / مفتی عقل در این مسأله لایعقل بود

    بسیار گشتم تا سببِ دردِ جدایی را بپرسم؛ مفتیِ عقل در این مسئله خود «لایعقل» (سرگشته) بود.

  8. راستی خاتم فیروزهٔ بواسحاقی / خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

    به‌راستی انگشتریِ فیروزهٔ بواسحاقی خوش درخشید، اما دولتی شتابان و زودگذر بود.

  9. دیدی آن قهقههٔ کبک خرامان حافظ؟ / که ز سرپنجهٔ شاهین قضا غافل بود

    حافظ، آن قهقههٔ کبکِ خرامان را دیدی، که از سرپنجهٔ شاهینِ تقدیر غافل بود؟

تعبیر فال

به روزگاری می‌اندیشید که به مراد دل نزدیک بودید. آن دوران گذشته و کوشش برای نگه داشتنش بی‌نتیجه بوده است؛ خود را سرزنش نکنید. عقل پاسخی برای درد جدایی ندارد. به یاد داشته باشید که هر شکوه و خوشی شتابان می‌گذرد، پس به آنچه دارید غره نشوید و از تقدیر غافل نمانید.

درباره این غزل

غزلی در یادِ روزگارِ گذشته، با «یاد باد» در آغاز. بیتِ هشتم از شاه ابواسحاق اینجو یاد می‌کند، فرمانروای محبوبِ حافظ در شیراز، که «فیروزه‌اش خوش درخشید ولی دولتِ مستعجل بود»، و بیتِ پایانی تصویری ماندگار از غفلت در برابرِ تقدیر است.

موضوع‌ها: فراق و دلتنگی · شادی و غنیمت دم · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا