غزل ۳۸۰: بارها گفتهام و بار دگر میگویم
بارها گفتهام و بار دگر میگویم
که من دلشده این ره، نه به خود میپویم
در پس آینه، طوطیصفتم داشتهاند
آن چه استاد ازل گفت بگو، میگویم
من اگر خارم و گر گل چمنآرایی هست
که از آن دست که او میکشدم، میرویم
دوستان! عیب من بیدل حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب نظری میجویم
گر چه با دلق ملمع، می گلگون عیب است
مکنم عیب کزو رنگ ریا میشویم
خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است
میسرایم به شب و وقت سحر میمویم
حافظم گفت که «خاک در میخانه مبوی»
گو «مکن عیب که من مشک ختن میبویم»
معنی ابیات
بارها گفتهام و بار دگر میگویم / که من دلشده این ره، نه به خود میپویم
بارها گفتهام و بارِ دیگر میگویم که من دلداده این راه را به خودی خود نمیپویم.
در پس آینه، طوطیصفتم داشتهاند / آن چه استاد ازل گفت بگو، میگویم
مرا مانندِ طوطی پشتِ آینه نگه داشتهاند؛ هرچه استادِ ازل گفت بگو، میگویم.
من اگر خارم و گر گل چمنآرایی هست / که از آن دست که او میکشدم، میرویم
من اگر خارم یا گل، چمنآرایی هست که از همان دستی که او پرورشم دهد، میرویم.
دوستان! عیب من بیدل حیران مکنید / گوهری دارم و صاحب نظری میجویم
دوستان، منِ بیدلِ حیران را عیب مکنید؛ گوهری دارم و گوهرشناسی میجویم.
گر چه با دلق ملمع، می گلگون عیب است / مکنم عیب کزو رنگ ریا میشویم
هرچند بادهٔ گلگون با خرقهٔ رنگارنگ عیب است، عیبم مکن، که با آن رنگِ ریا را میشویم.
خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است / میسرایم به شب و وقت سحر میمویم
خنده و گریهٔ عاشقان از جایی دیگر است؛ شب میسرایم و سحرگاه مویه میکنم.
حافظم گفت که «خاک در میخانه مبوی» / گو «مکن عیب که من مشک ختن میبویم»
حافظ به من گفت: خاکِ درِ میخانه را مبوی؛ بگو: عیب مکن، که من از آن مشکِ ختن را میبویم.
تعبیر فال
راهی که میروید به اختیار خودتان نیست؛ آنچه میگویید و میکنید از جایی برتر به شما آموخته شده است. خود را برای آنچه هستید سرزنش نکنید و از سرزنش دیگران نیز نرنجید. گوهری در خود دارید و باید کسی را بیابید که قدر آن را بداند. شادی و اندوه شما هر دو از همان سرچشمه است؛ آن را بپذیرید.
- نیت کلی: راهی که میروید به اختیارِ خودتان نیست؛ آنچه میکنید از جایی برتر آموخته شده است.
- عشق: خود را برای آنچه هستید سرزنش نکنید و از سرزنشِ دیگران نرنجید.
- کار: گوهری در خود دارید؛ کسی را بیابید که قدرش را بداند.
- سفر: شادی و اندوهتان از یک سرچشمه است؛ با دلِ آرام بروید.
درباره این غزل
غزلی که با «بارها گفتهام و بار دگر میگویم» آغاز میشود، و بیتِ دومش از مشهورترین تصویرهای حافظ است: طوطیای که پشتِ آینه سخن میآموزد، یعنی شاعر تنها آنچه «استادِ ازل» گفته بازمیگوید. این رسمِ کهنِ آموزشِ طوطی بود: آینهای در برابرش و آموزگاری پنهان در پشتِ آن.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · سفر و غربت · معنویت و عرفان · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز