غزل ۳۸۰: بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم

بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم
که من دل‌شده این ره، نه به خود می‌پویم

در پس آینه، طوطی‌صفتم داشته‌اند
آن چه استاد ازل گفت بگو، می‌گویم

من اگر خارم و گر گل چمن‌آرایی هست
که از آن دست که او می‌کشدم، می‌رویم

دوستان! عیب من بی‌دل حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم

گر چه با دلق ملمع، می گلگون عیب است
مکنم عیب کزو رنگ ریا می‌شویم

خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است
می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم

حافظم گفت که «خاک در میخانه مبوی»
گو «مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم»

معنی ابیات

  1. بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم / که من دل‌شده این ره، نه به خود می‌پویم

    بارها گفته‌ام و بارِ دیگر می‌گویم که من دلداده این راه را به خودی خود نمی‌پویم.

  2. در پس آینه، طوطی‌صفتم داشته‌اند / آن چه استاد ازل گفت بگو، می‌گویم

    مرا مانندِ طوطی پشتِ آینه نگه داشته‌اند؛ هرچه استادِ ازل گفت بگو، می‌گویم.

  3. من اگر خارم و گر گل چمن‌آرایی هست / که از آن دست که او می‌کشدم، می‌رویم

    من اگر خارم یا گل، چمن‌آرایی هست که از همان دستی که او پرورشم دهد، می‌رویم.

  4. دوستان! عیب من بی‌دل حیران مکنید / گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم

    دوستان، منِ بی‌دلِ حیران را عیب مکنید؛ گوهری دارم و گوهرشناسی می‌جویم.

  5. گر چه با دلق ملمع، می گلگون عیب است / مکنم عیب کزو رنگ ریا می‌شویم

    هرچند بادهٔ گلگون با خرقهٔ رنگارنگ عیب است، عیبم مکن، که با آن رنگِ ریا را می‌شویم.

  6. خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است / می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم

    خنده و گریهٔ عاشقان از جایی دیگر است؛ شب می‌سرایم و سحرگاه مویه می‌کنم.

  7. حافظم گفت که «خاک در میخانه مبوی» / گو «مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم»

    حافظ به من گفت: خاکِ درِ میخانه را مبوی؛ بگو: عیب مکن، که من از آن مشکِ ختن را می‌بویم.

تعبیر فال

راهی که می‌روید به اختیار خودتان نیست؛ آنچه می‌گویید و می‌کنید از جایی برتر به شما آموخته شده است. خود را برای آنچه هستید سرزنش نکنید و از سرزنش دیگران نیز نرنجید. گوهری در خود دارید و باید کسی را بیابید که قدر آن را بداند. شادی و اندوه شما هر دو از همان سرچشمه است؛ آن را بپذیرید.

درباره این غزل

غزلی که با «بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم» آغاز می‌شود، و بیتِ دومش از مشهورترین تصویرهای حافظ است: طوطی‌ای که پشتِ آینه سخن می‌آموزد، یعنی شاعر تنها آنچه «استادِ ازل» گفته بازمی‌گوید. این رسمِ کهنِ آموزشِ طوطی بود: آینه‌ای در برابرش و آموزگاری پنهان در پشتِ آن.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · سفر و غربت · معنویت و عرفان · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا