غزل ۳۶۱: آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم
آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم
خاک میبوسم و عذر قدمش میخواهم
من نه آنم که ز جور تو بنالم، حاشا
بندهٔ معتقد و چاکر دولتخواهم
بستهام در خم گیسوی تو امید دراز
آن مبادا که کند دست طلب کوتاهم
ذرهٔ خاکم و در کوی توام جای خوش است
ترسم ای دوست که بادی ببرد ناگاهم
پیر میخانه سحر جام جهانبینم داد
و اندر آن آینه از حسن تو کرد آگاهم
صوفی صومعهٔ عالم قدسم لیکن
حالیا دیر مغان است حوالتگاهم
با من راهنشین خیز و سوی میکده آی
تا در آن حلقه ببینی که چه صاحب جاهم
مست بگذشتی و از حافظت اندیشه نبود
آه اگر دامن حسن تو بگیرد آهم
خوشم آمد که سحر خسرو خاور میگفت
با همه پادشهی بندهٔ تورانشاهم
معنی ابیات
آن که پامال جفا کرد چو خاک راهم / خاک میبوسم و عذر قدمش میخواهم
آن کس را که مرا مانندِ خاکِ راه پایمالِ جفا کرد، خاکش را میبوسم و از قدمش پوزش میخواهم.
من نه آنم که ز جور تو بنالم، حاشا / بندهٔ معتقد و چاکر دولتخواهم
من آن نیستم که از ستمِ تو بنالم؛ حاشا! بندهٔ باورمند و خدمتگزارِ دولتخواهم.
بستهام در خم گیسوی تو امید دراز / آن مبادا که کند دست طلب کوتاهم
در خمِ گیسوی تو امیدِ درازی بستهام؛ مباد که دستِ طلبم را کوتاه کند.
ذرهٔ خاکم و در کوی توام جای خوش است / ترسم ای دوست که بادی ببرد ناگاهم
ذرهای خاکم و در کوی تو جایم خوش است؛ ای دوست، میترسم بادی ناگاه مرا ببرد.
پیر میخانه سحر جام جهانبینم داد / و اندر آن آینه از حسن تو کرد آگاهم
سحرگاه پیرِ میخانه جامِ جهانبین را به من داد، و در آن آینه از زیباییِ تو آگاهم کرد.
صوفی صومعهٔ عالم قدسم لیکن / حالیا دیر مغان است حوالتگاهم
صوفیِ صومعهٔ عالمِ قدسم، اما اکنون دیرِ مغان حوالهگاهِ من است.
با من راهنشین خیز و سوی میکده آی / تا در آن حلقه ببینی که چه صاحب جاهم
با منِ راهنشین برخیز و به میکده بیا، تا در آن حلقه ببینی که چه صاحبجاهی هستم.
مست بگذشتی و از حافظت اندیشه نبود / آه اگر دامن حسن تو بگیرد آهم
مست گذشتی و از حافظت اندیشهای نبود؛ آه اگر آهِ من دامنِ زیباییات را بگیرد!
خوشم آمد که سحر خسرو خاور میگفت / با همه پادشهی بندهٔ تورانشاهم
خوشم آمد که سحرگاه خسروِ خاور (خورشید) میگفت: با همهٔ پادشاهی، بندهٔ تورانشاهم.
تعبیر فال
با اینکه از او سختی دیدهاید، گله نمیکنید و همچنان وفادار و فروتن ماندهاید. امید درازی به او بستهاید و بیم دارید که این جایگاه خوش از دست برود. آنچه اکنون در آن هستید گذراست و جایگاه راستین شما بالاتر است. قدر شما در جمع اهل دل دانسته میشود. از او بخواهید شما را از یاد نبرد.
- نیت کلی: با اینکه از او سختی دیدهاید، گله نمیکنید و همچنان وفادار و فروتن ماندهاید.
- عشق: امیدِ درازی به او بستهاید و بیم دارید که این جایگاهِ خوش از دست برود؛ از او بخواهید شما را از یاد نبرد.
- کار: آنچه اکنون در آن هستید گذراست و جایگاهِ راستینتان بالاتر است؛ قدرتان در جمعِ اهلِ دل دانسته میشود.
- سفر: سفری ناگهانی ممکن است پیش بیاید؛ دلِ خود را آماده نگه دارید.
درباره این غزل
غزلی در وفاداری با وجودِ جفا، با بیتِ پرنقلِ «من نه آنم که ز جورِ تو بنالم حاشا». بیتِ پایانی خورشید را بندهٔ «تورانشاه» میخواند، که او را خواجه جلالالدین تورانشاه، وزیرِ شاه شجاع، دانستهاند، و بیتِ سوم با «دراز» و «کوتاه» بازی میکند.
موضوعها: امید و مژده · شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز