غزل ۱۷۵: صبا به تهنیت پیر میفروش آمد
صبا به تهنیت پیر میفروش آمد
که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد
هوا مسیحنفس گشت و باد نافهگشای
درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد
تنور لاله چنان برفروخت باد بهار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد
به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش
که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد
ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع
به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد
ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد
چه گوش کرد که با ده زبان خموش آمد
چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس؟
سر پیاله بپوشان که خرقهپوش آمد
ز خانقاه به میخانه میرود حافظ
مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد
معنی ابیات
صبا به تهنیت پیر میفروش آمد / که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد
صبا برای شادباش نزدِ پیرِ میفروش آمد، که فصلِ شادی و عیش و ناز و نوش رسید.
هوا مسیحنفس گشت و باد نافهگشای / درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد
هوا مسیحدم شد و باد عطرافشان؛ درخت سبز شد و پرنده به خروش آمد.
تنور لاله چنان برفروخت باد بهار / که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد
بادِ بهار تنورِ لاله را چنان برافروخت که غنچه غرقِ عرق شد و گل به جوش آمد.
به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش / که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد
با گوشِ هوش از من بشنو و به شادی بکوش، که این سخن را سحرگاه سروشی به گوشم رساند.
ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع / به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد
از اندیشهٔ پراکندگی بازآی تا آرام و یکپارچه شوی، چرا که چون اهریمن رفت، سروش آمد.
ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد / چه گوش کرد که با ده زبان خموش آمد
نمیدانم سوسنِ آزاد از پرندهٔ صبح چه شنید که با ده زبان خاموش ماند.
چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس؟ / سر پیاله بپوشان که خرقهپوش آمد
مجلسِ انس چه جای همنشینیِ نامحرم است؟ سرِ پیاله را بپوشان، که خرقهپوش آمد.
ز خانقاه به میخانه میرود حافظ / مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد
حافظ از خانقاه به میخانه میرود؛ مگر از مستیِ زهدِ ریایی به هوش آمده است.
تعبیر فال
هنگام شادی و تازگی رسیده است؛ از آن بهره ببرید. پراکندگی فکر را رها کنید تا آرامش بیابید؛ چون بدی برود، نیکی جای آن میآید. راز و خوشی خود را از نامحرمان پنهان دارید. از ریا و ظاهرسازی بیرون آمدهاید و این به هوش آمدن است، نه گمراهی.
- نیت کلی: هنگامِ شادی و تازگی رسیده است؛ از آن بهره ببرید.
- عشق: راز و خوشیِ خود را از نامحرمان پنهان دارید.
- کار: پراکندگیِ فکر را رها کنید تا آرامش بیابید؛ چون بدی برود، نیکی جایش را میگیرد.
- سفر: سفرِ بهاری خوش است؛ با دلِ یکپارچه راه بیفتید.
درباره این غزل
غزلی بهاری با ردیفِ «آمد»، سرشار از تصویرهای بیدار شدنِ طبیعت. بیتِ ششم تصویری مشهور دارد: سوسن را «آزاد» و «دهزبان» میخوانند، و حافظ میپرسد چه شنیده که با اینهمه زبان خاموش است. بیتِ پایانی طنزی وارونه دارد: رفتن به میخانه را به هوش آمدن از مستیِ ریا میداند.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · وصال
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز