غزل ۱۷۵: صبا به تهنیت پیر می‌فروش آمد

صبا به تهنیت پیر می‌فروش آمد
که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد

هوا مسیح‌نفس گشت و باد نافه‌گشای
درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد

تنور لاله چنان برفروخت باد بهار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد

به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش
که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد

ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع
به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد

ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد
چه گوش کرد که با ده زبان خموش آمد

چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس؟
سر پیاله بپوشان که خرقه‌پوش آمد

ز خانقاه به میخانه می‌رود حافظ
مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد

معنی ابیات

  1. صبا به تهنیت پیر می‌فروش آمد / که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد

    صبا برای شادباش نزدِ پیرِ می‌فروش آمد، که فصلِ شادی و عیش و ناز و نوش رسید.

  2. هوا مسیح‌نفس گشت و باد نافه‌گشای / درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد

    هوا مسیح‌دم شد و باد عطرافشان؛ درخت سبز شد و پرنده به خروش آمد.

  3. تنور لاله چنان برفروخت باد بهار / که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد

    بادِ بهار تنورِ لاله را چنان برافروخت که غنچه غرقِ عرق شد و گل به جوش آمد.

  4. به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش / که این سخن سحر از هاتفم به گوش آمد

    با گوشِ هوش از من بشنو و به شادی بکوش، که این سخن را سحرگاه سروشی به گوشم رساند.

  5. ز فکر تفرقه بازآی تا شوی مجموع / به حکم آنکه چو شد اهرمن سروش آمد

    از اندیشهٔ پراکندگی بازآی تا آرام و یکپارچه شوی، چرا که چون اهریمن رفت، سروش آمد.

  6. ز مرغ صبح ندانم که سوسن آزاد / چه گوش کرد که با ده زبان خموش آمد

    نمی‌دانم سوسنِ آزاد از پرندهٔ صبح چه شنید که با ده زبان خاموش ماند.

  7. چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس؟ / سر پیاله بپوشان که خرقه‌پوش آمد

    مجلسِ انس چه جای همنشینیِ نامحرم است؟ سرِ پیاله را بپوشان، که خرقه‌پوش آمد.

  8. ز خانقاه به میخانه می‌رود حافظ / مگر ز مستی زهد ریا به هوش آمد

    حافظ از خانقاه به میخانه می‌رود؛ مگر از مستیِ زهدِ ریایی به هوش آمده است.

تعبیر فال

هنگام شادی و تازگی رسیده است؛ از آن بهره ببرید. پراکندگی فکر را رها کنید تا آرامش بیابید؛ چون بدی برود، نیکی جای آن می‌آید. راز و خوشی خود را از نامحرمان پنهان دارید. از ریا و ظاهرسازی بیرون آمده‌اید و این به هوش آمدن است، نه گمراهی.

درباره این غزل

غزلی بهاری با ردیفِ «آمد»، سرشار از تصویرهای بیدار شدنِ طبیعت. بیتِ ششم تصویری مشهور دارد: سوسن را «آزاد» و «ده‌زبان» می‌خوانند، و حافظ می‌پرسد چه شنیده که با این‌همه زبان خاموش است. بیتِ پایانی طنزی وارونه دارد: رفتن به میخانه را به هوش آمدن از مستیِ ریا می‌داند.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا