غزل ۷: صوفی بیا که آینه، صافیست جام را
صوفی بیا که آینه، صافیست جام را
تا بنگری صفای می لعلفام را
راز درون پرده ز رندان مست پرس
کاین حال نیست زاهد عالیمقام را
عنقا، شکار کس نشود، دام بازچین
کآنجا، همیشه، باد به دست است، دام را
در بزم دور، یکدو قدح درکش و برو
یعنی طمع مدار وصال مدام را
ای دل! شباب رفت و نچیدی گلی ز عیش
پیرانهسر مکن هنری ننگ و نام را
در عیش نقد کوش که چون آبخور نماند
آدم بهشت، روضهٔ دارالسلام را
ما را بر آستان تو، بس حق خدمت است
ای خواجه! بازبین به ترحم غلام را
«حافظ» مرید جام می است، ای صبا! برو!
وز بنده بندگی برسان شیخ جام را!
معنی ابیات
صوفی بیا که آینه، صافیست جام را / تا بنگری صفای می لعلفام را
ای صوفی، بیا که آینهٔ جام صاف است، تا صفای بادهٔ لعلگون را ببینی.
راز درون پرده ز رندان مست پرس / کاین حال نیست زاهد عالیمقام را
رازِ درونِ پرده را از رندانِ مست بپرس، که زاهدِ بلندمرتبه از این حال بهرهای ندارد.
عنقا، شکار کس نشود، دام بازچین / کآنجا، همیشه، باد به دست است، دام را
عنقا شکارِ کسی نمیشود؛ دام را برچین، که آنجا دام همیشه باد به دست دارد (تهی میماند).
در بزم دور، یکدو قدح درکش و برو / یعنی طمع مدار وصال مدام را
در بزمِ روزگار یکی دو جام بنوش و برو؛ یعنی چشمِ وصالِ همیشگی نداشته باش.
ای دل! شباب رفت و نچیدی گلی ز عیش / پیرانهسر مکن هنری ننگ و نام را
ای دل، جوانی رفت و گلی از شادی نچیدی؛ در پیری دستکم هنری کن که مایهٔ نام باشد، نه ننگ.
در عیش نقد کوش که چون آبخور نماند / آدم بهشت، روضهٔ دارالسلام را
در شادیِ نقد بکوش، که وقتی آبشخور نماند، آدم باغِ بهشت را هم از دست داد.
ما را بر آستان تو، بس حق خدمت است / ای خواجه! بازبین به ترحم غلام را
ما بر آستانِ تو حقِ خدمتِ بسیار داریم؛ ای خواجه، با مهربانی دوباره به غلامت نگاه کن.
«حافظ» مرید جام می است، ای صبا! برو! / وز بنده بندگی برسان شیخ جام را!
حافظ مریدِ جامِ باده است؛ ای صبا، برو و از این بنده بندگی را به شیخِ جام برسان.
تعبیر فال
دنبال چیزی دستنیافتنی نروید و دام خود را برچینید؛ آنچه در دست دارید ارزشمندتر است. از فرصت امروز بهره ببرید و انتظار نداشته باشید خوشی همیشگی باشد. با دل صاف به کار بنگرید تا حقیقت را ببینید. خدمتهای گذشتهٔ شما دیده خواهد شد.
- نیت کلی: دنبالِ چیزی دستنیافتنی نروید و دامِ خود را برچینید؛ آنچه در دست دارید ارزشمندتر است.
- عشق: انتظار نداشته باشید خوشی همیشگی باشد؛ از فرصتِ امروز با هم بهره ببرید.
- کار: خدمتهای گذشتهٔ شما دیده خواهد شد؛ با دلِ صاف به کار بنگرید تا حقیقت را ببینید.
- سفر: سفری کوتاه و شاد، بی آنکه چشمِ ماندنِ همیشگی داشته باشید، خوب است.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ سومش از تمثیلهای ماندگارِ حافظ است: «عنقا شکارِ کس نشود، دام بازچین». «شیخِ جام» در بیتِ پایانی را اشاره به شیخ احمدِ جام، عارفِ نامدار، دانستهاند که حافظ با بازی با واژهٔ «جام» به او طعنه یا درود میفرستد.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان · می و رندی · وصال
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز