غزل ۴۵۴: ز کوی یار میآید نسیم باد نوروزی
ز کوی یار میآید نسیم باد نوروزی
از این باد ار مدد خواهی، چراغ دل برافروزی
چو گل گر خردهای داری، خدا را صرف عشرت کن
که قارون را غلطها داد، سودای زراندوزی
ز جام گل، دگر بلبل، چنان مست می لعل است
که زد بر چرخ فیروزه صفیر تخت فیروزی
به صحرا رو که از دامن، غبار غم بیفشانی
به گلزار آی کز بلبل، غزل گفتن بیاموزی
چو امکان خلود ای دل! در این فیروزهایوان نیست
مجال عیش فرصت دان، به فیروزی و بهروزی
طریق کامبخشی چیست؟ ترک کام خود کردن
کلاه سروری آن است، کز این ترک بر دوزی
سخن در پرده میگویم، چو گل از غنچه بیرون آی
که بیش از پنج روزی نیست، حکم میر نوروزی
ندانم نوحهٔ قمری، به طرف جویباران چیست
مگر او نیز همچون من، غمی دارد شبانروزی؟
میی دارم چو جان، صافی و صوفی میکند عیبش
خدایا هیچ عاقل را، مبادا بخت بد، روزی
جدا شد یار شیرینت، کنون تنها نشین ای شمع!
که حکم آسمان این است اگر سازی و گر سوزی
به عجب علم نتوان شد، ز اسباب طرب محروم
بیا ساقی که جاهل را هنیتر میرسد روزی
می اندر مجلس آصف، به نوروز جلالی نوش
که بخشد جرعهٔ جامت، جهان را ساز نوروزی
نه حافظ میکند تنها دعای خواجه تورانشاه
ز مدح آصفی خواهد، جهان عیدی و نوروزی
جنابش پارسایان راست، محراب دل و دیده
جبینش صبحخیزان راست، روز فتح و فیروزی
معنی ابیات
ز کوی یار میآید نسیم باد نوروزی / از این باد ار مدد خواهی، چراغ دل برافروزی
نسیمِ بادِ نوروزی از کوی یار میآید؛ اگر از این باد یاری بخواهی، چراغِ دل را برمیافروزی.
چو گل گر خردهای داری، خدا را صرف عشرت کن / که قارون را غلطها داد، سودای زراندوزی
اگر مانندِ گل اندوختهای داری، تو را به خدا آن را خرجِ شادی کن، که سودای زراندوزی قارون را به خطا انداخت.
ز جام گل، دگر بلبل، چنان مست می لعل است / که زد بر چرخ فیروزه صفیر تخت فیروزی
بلبل از جامِ گل چنان مستِ بادهٔ لعل است که بر آسمانِ فیروزهای بانگِ تختِ پیروزی زد.
به صحرا رو که از دامن، غبار غم بیفشانی / به گلزار آی کز بلبل، غزل گفتن بیاموزی
به دشت برو تا غبارِ غم را از دامن بیفشانی؛ به گلزار بیا تا از بلبل غزلگفتن بیاموزی.
چو امکان خلود ای دل! در این فیروزهایوان نیست / مجال عیش فرصت دان، به فیروزی و بهروزی
ای دل، چون جاودانه ماندن در این ایوانِ فیروزهای ممکن نیست، فرصتِ شادی را با پیروزی و بهروزی غنیمت بدان.
طریق کامبخشی چیست؟ ترک کام خود کردن / کلاه سروری آن است، کز این ترک بر دوزی
راهِ کامبخشی چیست؟ رها کردنِ کامِ خود؛ کلاهِ سروری آن است که از این رها کردن بدوزی.
سخن در پرده میگویم، چو گل از غنچه بیرون آی / که بیش از پنج روزی نیست، حکم میر نوروزی
سخن را در پرده میگویم: مانندِ گل از غنچه بیرون بیا، که فرمانِ «میرِ نوروزی» بیش از پنج روز نیست.
ندانم نوحهٔ قمری، به طرف جویباران چیست / مگر او نیز همچون من، غمی دارد شبانروزی؟
نمیدانم نوحهٔ قمری در کنارِ جویباران چیست؛ مگر او هم مانندِ من شب و روز غمی دارد؟
میی دارم چو جان، صافی و صوفی میکند عیبش / خدایا هیچ عاقل را، مبادا بخت بد، روزی
بادهای دارم چون جان صاف، و صوفی عیبش میکند؛ خدایا، هیچ عاقلی روزی بختِ بد نبیند.
جدا شد یار شیرینت، کنون تنها نشین ای شمع! / که حکم آسمان این است اگر سازی و گر سوزی
ای شمع، یارِ شیرینت جدا شد؛ اکنون تنها بنشین، که حکمِ آسمان این است، چه بسازی و چه بسوزی.
به عجب علم نتوان شد، ز اسباب طرب محروم / بیا ساقی که جاهل را هنیتر میرسد روزی
با خودپسندیِ دانش نمیتوان از اسبابِ شادی محروم شد؛ ساقی بیا، که روزیِ نادان گواراتر میرسد.
می اندر مجلس آصف، به نوروز جلالی نوش / که بخشد جرعهٔ جامت، جهان را ساز نوروزی
در مجلسِ آصف، در نوروزِ جلالی باده بنوش، که جرعهٔ جامت سازِ نوروزی را به جهان میبخشد.
نه حافظ میکند تنها دعای خواجه تورانشاه / ز مدح آصفی خواهد، جهان عیدی و نوروزی
نه تنها حافظ دعای خواجه تورانشاه را میکند؛ جهان از ستایشِ آصفیاش عیدی و نوروزی میخواهد.
جنابش پارسایان راست، محراب دل و دیده / جبینش صبحخیزان راست، روز فتح و فیروزی
درگاهش برای پارسایان محرابِ دل و دیده است، و پیشانیاش برای سحرخیزان روزِ پیروزی و فیروزی.
تعبیر فال
نسیم نوروزی میوزد: روزگار تازهای آغاز میشود و دلتان روشن خواهد شد. آنچه دارید خرج شادی کنید و مال را انبار نکنید. بیرون بروید و غم را از خود دور کنید. این فرصت کوتاه است؛ از لاک خود بیرون بیایید. برای رسیدن به خواسته، از خواستهٔ خود بگذرید. اگر دوستی رفته، بپذیرید. از بزرگی نیکوکار خیر خواهید دید.
- نیت کلی: بسیار نیک؛ نسیمِ نوروزی میوزد و روزگاری تازه آغاز میشود.
- عشق: اگر دوستی رفته، بپذیرید؛ اما از لاکِ خود بیرون بیایید و این فرصتِ کوتاه را دریابید.
- کار: آنچه دارید خرجِ شادی کنید و انبار نکنید؛ برای رسیدن به خواسته، از خواستهٔ خود بگذرید. از بزرگی نیکوکار خیر میبینید.
- سفر: به دشت و گلزار بروید و غبارِ غم را بیفشانید؛ سفرِ نوروزی خجسته است.
درباره این غزل
مشهورترین غزلِ نوروزیِ حافظ، که با «ز کوی یار میآید نسیمِ بادِ نوروزی» آغاز میشود. بیتِ هفتم به رسمِ کهنِ «میرِ نوروزی» اشاره دارد، کسی که در روزهای نوروز چند روزی به شوخی فرمانروا میشد. در پایان از خواجه تورانشاه، وزیرِ شاه شجاع، و «نوروزِ جلالی»، یعنی گاهشماریِ جلالی، یاد میشود.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · دوستی و وفا · کامیابی و کار · پول و دارایی · معنویت و عرفان · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز