غزل ۴۵۵: عمر بگذشت به بیحاصلی و بوالهوسی
عمر بگذشت به بیحاصلی و بوالهوسی
ای پسر جام میام ده که به پیری برسی
چه شکرهاست در این شهر که قانع شدهاند
شاهبازان طریقت به مقام مگسی
دوش در خیل غلامان درش میرفتم
گفت: «ای عاشق بیچاره تو باری چه کسی؟»
با دل خونشده چون نافه خوشش باید بود
هر که مشهور جهان گشت به مشکیننفسی
لمع البرق من الطور و آنست به
فلعلی لک آت بشهاب قبس
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش
وه که بس بیخبر از غلغل چندین جرسی
بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زن
حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی
تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرم
جان نهادیم بر آتش ز پی خوشنفسی
چند پوید به هوای تو ز هر سو حافظ
یسر الله طریقا بک یا ملتمسی
معنی ابیات
عمر بگذشت به بیحاصلی و بوالهوسی / ای پسر جام میام ده که به پیری برسی
عمر به بیحاصلی و هوسبازی گذشت؛ ای پسر، جامِ بادهام بده، که به پیری برسی.
چه شکرهاست در این شهر که قانع شدهاند / شاهبازان طریقت به مقام مگسی
در این شهر چه شکرهاست که شاهبازانِ طریقت به جایگاهِ مگس قانع شدهاند!
دوش در خیل غلامان درش میرفتم / گفت: «ای عاشق بیچاره تو باری چه کسی؟»
دیشب در میانِ گروهِ غلامانِ درگاهش میرفتم؛ گفت: ای عاشقِ بیچاره، تو دیگر کیستی؟
با دل خونشده چون نافه خوشش باید بود / هر که مشهور جهان گشت به مشکیننفسی
هر کس در جهان به خوشنفسی نامدار شد، باید با دلِ خونشده مانندِ نافهٔ مشک خوش باشد.
لمع البرق من الطور و آنست به / فلعلی لک آت بشهاب قبس
(به عربی:) برقی از کوهِ طور درخشید و آن را دیدم؛ شاید برایت شعلهای از آن بیاورم.
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش / وه که بس بیخبر از غلغل چندین جرسی
کاروان رفت و تو در خوابی و بیابان پیشِ روست؛ وه که از بانگِ این همه زنگِ کاروان بیخبری.
بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زن / حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی
بال بگشا و از درختِ طوبی نغمه سر ده؛ حیف است پرندهای چون تو اسیرِ قفس باشد.
تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرم / جان نهادیم بر آتش ز پی خوشنفسی
تا مانندِ مجمرِ عود، دمی دامنِ جانان را بگیرم، برای خوشنفسی جان را بر آتش نهادیم.
چند پوید به هوای تو ز هر سو حافظ / یسر الله طریقا بک یا ملتمسی
حافظ تا کی از هر سو در هوای تو بدود؟ (به عربی:) ای خواستهٔ من، خدا راهی به سوی تو آسان کند.
تعبیر فال
احساس میکنید عمر به بیهودگی گذشته است؛ هنوز میتوان جبران کرد. به کم قانع نشوید؛ توان شما بیش از جایی است که در آن ماندهاید. دیگران پیش رفتهاند و شما در خواب ماندهاید؛ بیدار شوید و بال بگشایید. نام نیک بی رنج به دست نمیآید. بیهدف به هر سو ندوید؛ از خدا بخواهید راه را آسان کند.
- نیت کلی: احساس میکنید عمر به بیهودگی گذشته است؛ هنوز میتوان جبران کرد. بیدار شوید و بال بگشایید.
- عشق: نامِ نیک و دلِ خوش بی رنج به دست نمیآید؛ اگر عشقی در دل دارید، برایش بکوشید.
- کار: به کم قانع نشوید؛ توانِ شما بیش از جایی است که در آن ماندهاید. دیگران پیش رفتهاند.
- سفر: کاروان در حرکت است؛ اگر سفری را به تعویق انداختهاید، بیهدف نروید، اما دیگر درنگ نکنید.
درباره این غزل
غزلی بیدارباش که بیتِ ششمش از تصویرهای ماندگارِ حافظ است: «کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش». بیتِ پنجم به داستانِ موسی و آتشِ کوهِ طور اشاره دارد، و بیتِ هفتم جانِ آدمی را پرندهای میداند که حیف است اسیرِ قفس بماند.
موضوعها: دعا و توکل · سفر و غربت · دلشکستگی · معنویت و عرفان · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز