غزل ۴۸۶: بلبل، ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوی

بلبل، ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوی
می‌خواند دوش، درس مقامات معنوی

یعنی بیا، که آتش موسی، نمود گل
تا از درخت، نکتهٔ توحید بشنوی

مرغان باغ، قافیه‌سنجند و بذله‌گوی
تا خواجه می خورد، به غزل‌های پهلوی

جمشید، جز حکایت جام، از جهان نبرد
زنهار! دل مبند، بر اسباب دنیوی

این قصهٔ عجب شنو از بخت واژگون
ما را بکشت یار، به انفاس عیسوی

خوش، وقت بوریا و گدایی و خواب امن
کاین عیش، نیست درخور اورنگ خسروی

چشمت، به غمزه، خانهٔ مردم، خراب کرد
مخموریت مباد، که خوش مست می‌روی

دهقان سال‌خورده، چه خوش گفت با پسر
کای نور چشم من! به جز از کشته، ندروی

ساقی، مگر وظیفهٔ حافظ، زیاده داد
کآشفته گشت، طرهٔ دستار مولوی

معنی ابیات

  1. بلبل، ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوی / می‌خواند دوش، درس مقامات معنوی

    دیشب بلبل از شاخِ سرو با آوازِ پهلوی درسِ مقاماتِ معنوی را می‌خواند؛

  2. یعنی بیا، که آتش موسی، نمود گل / تا از درخت، نکتهٔ توحید بشنوی

    یعنی بیا، که گل آتشِ موسی را نشان داد، تا از درخت نکتهٔ توحید را بشنوی.

  3. مرغان باغ، قافیه‌سنجند و بذله‌گوی / تا خواجه می خورد، به غزل‌های پهلوی

    تا خواجه با غزل‌های پهلوی باده می‌نوشد، مرغانِ باغ قافیه‌سنج و بذله‌گو هستند.

  4. جمشید، جز حکایت جام، از جهان نبرد / زنهار! دل مبند، بر اسباب دنیوی

    جمشید از جهان جز حکایتِ جام چیزی نبرد؛ زنهار، دل به اسبابِ دنیوی مبند.

  5. این قصهٔ عجب شنو از بخت واژگون / ما را بکشت یار، به انفاس عیسوی

    این قصهٔ شگفت را از بختِ واژگون بشنو: یار ما را با نفَسِ عیسوی (جان‌بخش) کشت.

  6. خوش، وقت بوریا و گدایی و خواب امن / کاین عیش، نیست درخور اورنگ خسروی

    خوشا روزگارِ بوریا و گدایی و خوابِ آسوده، که این خوشی درخورِ تختِ پادشاهی نیست.

  7. چشمت، به غمزه، خانهٔ مردم، خراب کرد / مخموریت مباد، که خوش مست می‌روی

    چشمت با غمزه خانهٔ مردم را ویران کرد؛ خماری‌ات مباد، که خوش مست می‌روی.

  8. دهقان سال‌خورده، چه خوش گفت با پسر / کای نور چشم من! به جز از کشته، ندروی

    دهقانِ سالخورده چه خوش به پسرش گفت: ای نورِ چشمم، جز آنچه کاشته‌ای درو نمی‌کنی.

  9. ساقی، مگر وظیفهٔ حافظ، زیاده داد / کآشفته گشت، طرهٔ دستار مولوی

    ساقی مگر سهمِ حافظ را بیشتر داد، که طرهٔ دستارِ مولوی (عالمانه)‌اش آشفته شد؟

تعبیر فال

در هر چیز پیرامون شما نشانه‌ای از حقیقت هست؛ گوش و چشم دل را باز کنید. به مال و اسباب دنیا دل نبندید؛ از بزرگان هم جز نامی نمانده است. آرامش و خواب آسوده از هر شکوهی بهتر است. بدانید که هرچه بکارید همان را درو می‌کنید. آنچه باید شما را زنده کند مایهٔ رنجتان شده؛ در شادی هم اندازه نگه دارید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ دومش گل را به آتشِ موسی بر درختِ طور مانند می‌کند که از آن ندای توحید برخاست. بیتِ هشتم از پندهای ساده و جاودانِ حافظ است: «دهقانِ سالخورده چه خوش گفت با پسر / کای نورِ چشمِ من، به جز از کشته ندروی».

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا