غزل ۲۲۴: خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود

خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود
به هر درش که بخوانند بی‌خبر نرود

طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی
ولی چگونه مگس از پی شکر نرود

سواد دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی
که نقش خال توام هرگز از نظر نرود

ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار
چرا که بی سر زلف توام به سر نرود

دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجایی
که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود

مکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که آبروی شریعت بدین قدر نرود

من گدا هوس سروقامتی دارم
که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود

تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری
وفای عهد من از خاطرت به در نرود

سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم
چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود

به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید
چو باشه در پی هر صید مختصر نرود

بیار باده و اول به دست حافظ ده
به شرط آن که ز مجلس سخن به در نرود

معنی ابیات

  1. خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود / به هر درش که بخوانند بی‌خبر نرود

    خوشا دلی که پیوسته در پیِ هر نگاهی نمی‌رود و به هر دری که بخوانندش بی‌اندیشه نمی‌رود.

  2. طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی / ولی چگونه مگس از پی شکر نرود

    بهتر است در آن لبِ شیرین طمع نکنم؛ اما مگس چگونه در پیِ شکر نرود؟

  3. سواد دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی / که نقش خال توام هرگز از نظر نرود

    سیاهیِ چشمِ غمدیده‌ام را با اشک مشوی، که نقشِ خالِ تو هرگز از نظرم نمی‌رود.

  4. ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار / چرا که بی سر زلف توام به سر نرود

    مانندِ بادِ صبا بوی خودت را از من دریغ مدار، چرا که بی سرِ زلفِ تو کارم به سر نمی‌رسد.

  5. دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجایی / که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود

    ای دل، این‌چنین هرزه‌گرد و هرجایی مباش، که با این هنر هیچ کاری از پیشت نمی‌رود.

  6. مکن به چشم حقارت نگاه در من مست / که آبروی شریعت بدین قدر نرود

    به من مست با چشمِ تحقیر نگاه مکن، که آبروی شریعت با این اندازه نمی‌رود.

  7. من گدا هوس سروقامتی دارم / که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود

    من گدا هوسِ سروقامتی دارم که دست جز با سیم و زر به کمرش نمی‌رسد.

  8. تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری / وفای عهد من از خاطرت به در نرود

    تو که در بزرگواریِ اخلاق جهانی دیگری، وفای عهدِ من از خاطرت بیرون نمی‌رود.

  9. سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم / چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود

    کسی را سیاه‌نامه‌تر از خود نمی‌بینم؛ چگونه مانندِ قلم دودِ دلم به سرم نرود؟ (سرِ قلم از مرکب سیاه است.)

  10. به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید / چو باشه در پی هر صید مختصر نرود

    با تاجِ هدهد مرا از راه به در مبر، که بازِ سپید مانندِ باشه در پیِ هر شکارِ کوچکی نمی‌رود.

  11. بیار باده و اول به دست حافظ ده / به شرط آن که ز مجلس سخن به در نرود

    باده بیاور و نخست به دستِ حافظ بده، به این شرط که سخنی از مجلس بیرون نرود.

تعبیر فال

دل را از دنبال کردن هر چیز فریبنده و هر دعوتی بازدارید؛ پراکندگی کار شما را پیش نمی‌برد. آنچه آرزو دارید از توان کنونی شما فراتر است، پس به هر چیز کوچکی هم قانع نشوید و منزلت خود را نگه دارید. از دیگران وفا بخواهید و خود نیز رازدار باشید. بر خطاهای خود سخت نگیرید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «نرود» که از مطلع تا پایان از یک فضیلت می‌گوید: دلی که هرزه‌گرد نیست و به هر دعوتی نمی‌رود. بیتِ دهم این را در تصویری روشن می‌گوید: بازِ سپید، برخلافِ باشه، در پیِ هر شکارِ کوچکی نمی‌رود.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · دوستی و وفا · پول و دارایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا