غزل ۲۲۵: ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
وین بحث با ثلاثهٔ غساله میرود
می ده که نوعروس چمن حد حسن یافت
کار این زمان ز صنعت دلاله میرود
شکرشکن شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله میرود
طی مکان ببین و زمان در سلوک شعر
کاین طفل یک شبه ره یک ساله میرود
آن چشم جادوانهٔ عابدفریب بین
کش کاروان سحر ز دنباله میرود
از ره مرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز
مکاره مینشیند و محتاله میرود
باد بهار میوزد از گلستان شاه
وز ژاله باده در قدح لاله میرود
حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین
غافل مشو که کار تو از ناله میرود
معنی ابیات
ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود / وین بحث با ثلاثهٔ غساله میرود
ساقی، سخن از سرو و گل و لاله است، و این گفتوگو با سه پیالهٔ غمزدا دنبال میشود.
می ده که نوعروس چمن حد حسن یافت / کار این زمان ز صنعت دلاله میرود
باده بده، که عروسِ تازهٔ چمن (بهار) به اوجِ زیبایی رسید؛ اکنون کارش از هنرِ آرایشگر و واسطه گذشته است.
شکرشکن شوند همه طوطیان هند / زین قند پارسی که به بنگاله میرود
همهٔ طوطیانِ هند شکرشکن (شیرینسخن) میشوند از این قندِ پارسی (شعرِ فارسی) که به بنگاله میرود.
طی مکان ببین و زمان در سلوک شعر / کاین طفل یک شبه ره یک ساله میرود
در سلوکِ شعر، درنوردیدنِ زمان و مکان را ببین، که این کودکِ یکشبه راهِ یکساله را میپیماید.
آن چشم جادوانهٔ عابدفریب بین / کش کاروان سحر ز دنباله میرود
آن چشمِ جادوگرِ عابدفریب را ببین، که کاروانِ جادو از پیِ گوشهٔ چشمش روان است.
از ره مرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز / مکاره مینشیند و محتاله میرود
با ناز و عشوهٔ دنیا از راه به در مرو، که این پیرزنِ مکار نشسته است و با حیله میرود.
باد بهار میوزد از گلستان شاه / وز ژاله باده در قدح لاله میرود
بادِ بهار از گلستانِ شاه میوزد، و از ژاله باده در جامِ لاله میریزد.
حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین / غافل مشو که کار تو از ناله میرود
حافظ، از شوقِ مجلسِ سلطان غیاثالدین غافل مشو، که کارِ تو با ناله پیش میرود.
تعبیر فال
کار و سخن شما به جاهای دور خواهد رسید و بسیار زودتر از آنچه میپندارید ثمر میدهد. زمان مساعد و همه چیز آماده است. تنها فریب جلوههای دنیا را نخورید که پایدار و راست نیست. خواستهٔ خود را از صاحب آن پیگیری کنید و از طلب دست برندارید.
- نیت کلی: نیک؛ کار و سخنِ شما به جاهای دور میرسد و زودتر از آنچه میپندارید ثمر میدهد.
- عشق: زمان مساعد است و همهچیز آماده؛ تنها فریبِ جلوههای گذرا را نخورید.
- کار: کارتان شناخته میشود و از مرزها میگذرد؛ خواستهتان را از صاحبِ آن پیگیری کنید.
- سفر: سفری دور و پرثمر در پیش است؛ راهِ دراز کوتاهتر از آنچه فکر میکنید طی میشود.
درباره این غزل
بنا بر روایتی مشهور، حافظ این غزل را برای سلطان غیاثالدین، فرمانروای بنگاله، فرستاد، و بیتِ سوم، «قندِ پارسی که به بنگاله میرود»، به همین سفرِ شعر اشاره دارد. بیتِ چهارم نیز به همین مینازد: شعری که یکشبه سروده شده، راهی یکساله را میپیماید.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · ازدواج · سفر و غربت · زیبایی · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز