غزل ۲۲۶: ترسم که اشک، در غم ما پرده‌در شود

ترسم که اشک، در غم ما پرده‌در شود
وین راز سر به مهر به عالم سمر شود

گویند سنگ لعل شود، در مقام صبر
آری شود، ولیک به خون جگر شود

خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه
کز دست غم خلاص من، آنجا مگر شود

از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام روان
باشد کز آن میانه یکی کارگر شود

ای جان حدیث ما بر دلدار بازگو
لیکن چنان مگو که صبا را خبر شود

از کیمیای مهر تو زر گشت روی من
آری به یمن لطف شما خاک، زر شود

در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب
یا رب مباد آن که گدا معتبر شود

بس نکته غیرحسن بباید که تا کسی
مقبول طبع مردم صاحب‌نظر شود

این سرکشی که کنگرهٔ کاخ وصل راست
سرها بر آستانهٔ او خاک در شود

حافظ چو نافهٔ سر زلفش به دست توست
دم درکش ار نه باد صبا را خبر شود

معنی ابیات

  1. ترسم که اشک، در غم ما پرده‌در شود / وین راز سر به مهر به عالم سمر شود

    می‌ترسم اشک در غمِ ما پرده‌دری کند، و این رازِ سربه‌مهر در جهان افسانه شود.

  2. گویند سنگ لعل شود، در مقام صبر / آری شود، ولیک به خون جگر شود

    می‌گویند سنگ در مقامِ صبر لعل می‌شود؛ آری می‌شود، اما با خونِ جگر.

  3. خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه / کز دست غم خلاص من، آنجا مگر شود

    گریان و دادخواه به میکده خواهم رفت، که شاید رهایی من از دستِ غم آنجا باشد.

  4. از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام روان / باشد کز آن میانه یکی کارگر شود

    از هر سو تیرِ دعا روانه کرده‌ام، شاید از آن میان یکی کارگر شود.

  5. ای جان حدیث ما بر دلدار بازگو / لیکن چنان مگو که صبا را خبر شود

    ای جان، سخنِ ما را به دلدار بازگو، اما چنان مگو که صبا خبردار شود.

  6. از کیمیای مهر تو زر گشت روی من / آری به یمن لطف شما خاک، زر شود

    از کیمیای مهرِ تو رویم زر شد (زرد شد)؛ آری، به برکتِ لطفِ شما خاک زر می‌شود.

  7. در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب / یا رب مباد آن که گدا معتبر شود

    از نخوتِ رقیب در تنگنای حیرتم؛ خدایا مباد که گدا معتبر شود.

  8. بس نکته غیرحسن بباید که تا کسی / مقبول طبع مردم صاحب‌نظر شود

    بسیار نکته جز زیبایی باید تا کسی پسندِ طبعِ صاحب‌نظران شود.

  9. این سرکشی که کنگرهٔ کاخ وصل راست / سرها بر آستانهٔ او خاک در شود

    این سرکشی که کنگرهٔ کاخِ وصال دارد، سرها بر آستانه‌اش خاکِ در می‌شود.

  10. حافظ چو نافهٔ سر زلفش به دست توست / دم درکش ار نه باد صبا را خبر شود

    حافظ، چون نافهٔ سرِ زلفش به دستِ توست، دم فروبند و خاموش باش، وگرنه بادِ صبا خبردار می‌شود.

تعبیر فال

رازی در دل دارید که بیم آشکار شدنش می‌رود؛ خاموش بمانید و آن را با کسی در میان نگذارید. شکیبایی شما به نتیجه می‌رسد، هرچند با رنج بسیار. از دعا دست نکشید که یکی از آنها کارگر خواهد شد. زیبایی یا توانایی تنها کافی نیست؛ برای پذیرفته شدن، خوی نیک و هنرهای دیگر هم لازم است.

درباره این غزل

غزلی در رازداری، که با بیمِ پرده‌دریِ اشک آغاز و با پندِ «دم درکش» پایان می‌یابد. بیتِ دوم، «گویند سنگ لعل شود در مقامِ صبر / آری شود ولیک به خونِ جگر شود»، از پرنقل‌ترین بیت‌های حافظ دربارهٔ بهای شکیبایی است. بیتِ هشتم یادآوری می‌کند که زیبایی به‌تنهایی کافی نیست.

موضوع‌ها: دعا و توکل · زیبایی · می و رندی · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا