غزل ۱۲۵: شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد

شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد
بندهٔ طلعت آن باش که آنی دارد

شیوهٔ حور و پری گرچه لطیف است ولی
خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد

چشمهٔ چشم مرا ای گل خندان دریاب
که به امید تو خوش آب روانی دارد

گوی خوبی که برد از تو؟ که خورشید آن جا
نه سواریست که در دست عنانی دارد

دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی
آری آری سخن عشق نشانی دارد

خم ابروی تو در صنعت تیراندازی
برده از دست هر آن کس که کمانی دارد

در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز
هر کسی بر حسب فکر، گمانی دارد

با خرابات نشینان ز کرامات ملاف
هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

مرغ زیرک نزند در چمنش پرده سرای
هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد

مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش
کلک ما نیز زبانی و بیانی دارد

معنی ابیات

  1. شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد / بندهٔ طلعت آن باش که آنی دارد

    زیبارو آن نیست که تنها مویی و کمری دارد؛ بندهٔ رخسارِ کسی باش که «آن»ی دارد.

  2. شیوهٔ حور و پری گرچه لطیف است ولی / خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد

    شیوهٔ حور و پری هرچند لطیف است، اما خوبی و لطافت آن است که فلانی دارد.

  3. چشمهٔ چشم مرا ای گل خندان دریاب / که به امید تو خوش آب روانی دارد

    ای گلِ خندان، چشمهٔ چشمِ مرا دریاب، که به امیدِ تو آبی خوش و روان دارد.

  4. گوی خوبی که برد از تو؟ که خورشید آن جا / نه سواریست که در دست عنانی دارد

    گوی زیبایی را چه کسی از تو می‌برد؟ که خورشید آنجا سواری نیست که لگامی در دست داشته باشد.

  5. دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی / آری آری سخن عشق نشانی دارد

    وقتی تو سخنم را پذیرفتی، دلنشین شد؛ آری آری، سخنِ عشق اثری دارد.

  6. خم ابروی تو در صنعت تیراندازی / برده از دست هر آن کس که کمانی دارد

    خمِ ابروی تو در هنرِ تیراندازی، از هر کس که کمانی دارد، پیشی گرفته است.

  7. در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز / هر کسی بر حسب فکر، گمانی دارد

    در راهِ عشق کسی به یقین محرمِ راز نشد؛ هر کس به اندازهٔ اندیشهٔ خود گمانی دارد.

  8. با خرابات نشینان ز کرامات ملاف / هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

    پیشِ خرابات‌نشینان از کرامت لاف مزن؛ هر سخن وقتی و هر نکته جایی دارد.

  9. مرغ زیرک نزند در چمنش پرده سرای / هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد

    پرندهٔ زیرک در چمنی سراپرده نمی‌زند که هر بهارش در پی خزانی دارد.

  10. مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش / کلک ما نیز زبانی و بیانی دارد

    به مدعی بگو معما و نکته را به حافظ مفروش؛ قلمِ ما نیز زبانی و بیانی دارد.

تعبیر فال

زیبایی راستین در ظاهر نیست؛ در «آن»ی است که به دل می‌نشیند. به آنچه گذرا و ناپایدار است دل نبندید. سخن شما پذیرفته شده و اثر کرده است. هر سخن جایی و هر نکته زمانی دارد؛ خودنمایی نکنید و با اهل دل بی‌ادعا باشید. توانایی شما از مدعیان کم نیست.

درباره این غزل

از غزل‌های مشهورِ حافظ دربارهٔ «آن»، لطفی ناگفتنی که از زیبایی ظاهری برتر است: «بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد». مصراع‌های «هر کسی بر حسبِ فکر گمانی دارد» و «هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد» هر دو به مثل بدل شده‌اند.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا