غزل ۴۸۷: ای بی‌خبر بکوش که صاحب‌خبر شوی

ای بی‌خبر بکوش که صاحب‌خبر شوی
تا راهرو نباشی کی راهبر شوی؟

در مکتب حقایق پیش ادیب عشق
هان ای پسر بکوش که روزی پدر شوی

دست از مس وجود چو مردان ره بشوی
تا کیمیای عشق بیابی و زر شوی

خواب و خورت ز مرتبهٔ خویش دور کرد
آن گه رسی به خویش که بی خواب و خور شوی

گر نور عشق حق به دل و جانت اوفتد
بالله کز آفتاب فلک خوب‌تر شوی

یک دم غریق بحر خدا شو گمان مبر
کز آب هفت بحر به یک موی تر شوی

از پای تا سرت همه نور خدا شود
در راه ذوالجلال چو بی پا و سر شوی

وجه خدا اگر شودت منظر نظر
زین پس شکی نماند که صاحب‌نظر شوی

بنیاد هستی تو چو زیر و زبر شود
در دل مدار هیچ که زیر و زبر شوی

گر در سرت هوای وصال است حافظا
باید که خاک درگه اهل هنر شوی

معنی ابیات

  1. ای بی‌خبر بکوش که صاحب‌خبر شوی / تا راهرو نباشی کی راهبر شوی؟

    ای بی‌خبر، بکوش تا صاحب‌خبر شوی؛ تا رهرو نباشی، کی راهبر می‌شوی؟

  2. در مکتب حقایق پیش ادیب عشق / هان ای پسر بکوش که روزی پدر شوی

    در مکتبِ حقیقت‌ها، نزدِ ادیبِ عشق، هان ای پسر، بکوش که روزی پدر شوی.

  3. دست از مس وجود چو مردان ره بشوی / تا کیمیای عشق بیابی و زر شوی

    مانندِ مردانِ راه دست از مسِ وجود بشوی، تا کیمیای عشق را بیابی و زر شوی.

  4. خواب و خورت ز مرتبهٔ خویش دور کرد / آن گه رسی به خویش که بی خواب و خور شوی

    خواب و خوراکت تو را از جایگاهِ خود دور کرد؛ آنگاه به خود می‌رسی که بی خواب و خوراک شوی.

  5. گر نور عشق حق به دل و جانت اوفتد / بالله کز آفتاب فلک خوب‌تر شوی

    اگر نورِ عشقِ حق در دل و جانت بیفتد، به خدا سوگند که از آفتابِ آسمان زیباتر می‌شوی.

  6. یک دم غریق بحر خدا شو گمان مبر / کز آب هفت بحر به یک موی تر شوی

    یک دم غرقِ دریای خدا شو؛ گمان مبر که از آبِ هفت دریا به اندازهٔ یک مو تر می‌شوی.

  7. از پای تا سرت همه نور خدا شود / در راه ذوالجلال چو بی پا و سر شوی

    وقتی در راهِ خدای بزرگ بی پا و سر شوی، از پا تا سرت همه نورِ خدا می‌شود.

  8. وجه خدا اگر شودت منظر نظر / زین پس شکی نماند که صاحب‌نظر شوی

    اگر روی خدا منظرِ نگاهت شود، از این پس شکی نمی‌ماند که صاحب‌نظر می‌شوی.

  9. بنیاد هستی تو چو زیر و زبر شود / در دل مدار هیچ که زیر و زبر شوی

    وقتی بنیادِ هستی‌ات زیر و زبر شود، در دل مپندار که تو زیر و زبر (ویران) می‌شوی.

  10. گر در سرت هوای وصال است حافظا / باید که خاک درگه اهل هنر شوی

    حافظ، اگر در سر هوای وصال داری، باید خاکِ درگاهِ اهلِ هنر شوی.

تعبیر فال

پیش از آنکه بخواهید دیگران را راه ببرید، خود راه را بروید و بیاموزید. با کوشش و شاگردی به پختگی می‌رسید. از دل‌بستگی به خور و خواب و راحتی بکاهید تا به جایگاه واقعی خود برسید. اگر بنیاد زندگی‌تان دگرگون شد نترسید؛ این دگرگونی شما را ویران نمی‌کند. با فروتنی نزد اهل هنر و دانش بروید.

درباره این غزل

غزلی سراسر پند در راهِ سلوک که بیتِ نخستش به مَثَل بدل شده است: «ای بی‌خبر بکوش که صاحب‌خبر شوی / تا راهرو نباشی کی راهبر شوی». بیتِ سوم تمثیلِ کیمیا را دارد: مسِ وجود با عشق زر می‌شود، و بیتِ نهم آرامشی ژرف می‌دهد: زیر و زبر شدنِ هستی، ویرانیِ تو نیست.

موضوع‌ها: عشق · پند و راهنمایی · معنویت و عرفان · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا