غزل ۳۱۰: مرحبا طایر فرخ پی فرخنده پیام
مرحبا طایر فرخ پی فرخنده پیام
خیر مقدم چه خبر؟ دوست کجا؟ راه کدام؟
یا رب این قافله را لطف ازل بدرقه باد
که از او خصم به دام آمد و معشوقه به کام
ماجرای من و معشوق مرا پایان نیست
هر چه آغاز ندارد نپذیرد انجام
گل ز حد برد تنعم نفسی رخ بنما
سرو مینازد و خوش نیست خدا را بخرام
زلف دلدار چو زنار همیفرماید
برو ای شیخ که شد بر تن ما خرقه حرام
مرغ روحم که همیزد ز سر سدره صفیر
عاقبت دانهٔ خال تو فکندش در دام
چشم بیمار مرا خواب نه در خور باشد
من له یقتل داء دنف کیف ینام؟
تو ترحم نکنی بر من مخلص گفتم
ذاک دعوای و ها انت و تلک الایام
حافظ ار میل به ابروی تو دارد شاید
جای در گوشهٔ محراب کنند اهل کلام
معنی ابیات
مرحبا طایر فرخ پی فرخنده پیام / خیر مقدم چه خبر؟ دوست کجا؟ راه کدام؟
آفرین، ای پرندهٔ خجستهگام و فرخندهپیام؛ خوش آمدی؛ چه خبر؟ دوست کجاست؟ راه کدام است؟
یا رب این قافله را لطف ازل بدرقه باد / که از او خصم به دام آمد و معشوقه به کام
خدایا، لطفِ ازل بدرقهٔ این کاروان باد، که از آن دشمن به دام افتاد و معشوق به کام آمد.
ماجرای من و معشوق مرا پایان نیست / هر چه آغاز ندارد نپذیرد انجام
ماجرای من و معشوقم پایانی ندارد؛ هرچه آغاز ندارد، پایان نمیپذیرد.
گل ز حد برد تنعم نفسی رخ بنما / سرو مینازد و خوش نیست خدا را بخرام
گل از اندازه گذشت در ناز و نعمت؛ دمی رخ بنما. سرو مینازد و خوش نیست؛ تو را به خدا، بخرام.
زلف دلدار چو زنار همیفرماید / برو ای شیخ که شد بر تن ما خرقه حرام
زلفِ دلدار مانندِ زنار فرمان میدهد: ای شیخ، برو، که خرقه بر تنِ ما حرام شد.
مرغ روحم که همیزد ز سر سدره صفیر / عاقبت دانهٔ خال تو فکندش در دام
مرغِ روحم که از سرِ درختِ سدره نغمه میزد، سرانجام دانهٔ خالِ تو آن را در دام انداخت.
چشم بیمار مرا خواب نه در خور باشد / من له یقتل داء دنف کیف ینام؟
خواب درخورِ چشمِ بیمارِ من نیست؛ (به عربی:) کسی که دردی جانکاه او را میکشد، چگونه بخوابد؟
تو ترحم نکنی بر من مخلص گفتم / ذاک دعوای و ها انت و تلک الایام
گفتم: تو بر منِ مخلص رحم نمیکنی؛ (به عربی:) این ادعای من، و اینک تو، و آن روزگار (داور است).
حافظ ار میل به ابروی تو دارد شاید / جای در گوشهٔ محراب کنند اهل کلام
اگر حافظ به ابروی تو میل دارد، سزاست؛ اهلِ سخن در گوشهٔ محراب جای میگیرند.
تعبیر فال
پیکی فرخنده با خبری خوش میرسد: دشمن گرفتار شده و آنچه میخواستید به کام شماست. این پیوند دیرینه است و پایانی ندارد. اکنون هنگام آن است که خود را نشان دهید و جای خود را در میان مدعیان بگیرید. دلتان دیگر با ظاهرسازی سازگار نیست. از بیمهری گله دارید؛ آن را با خود او در میان بگذارید.
- نیت کلی: پیکی فرخنده با خبری خوش میرسد: دشمن گرفتار شده و آنچه میخواستید به کامِ شماست.
- عشق: این پیوند دیرینه است و پایانی ندارد؛ از بیمهری گله دارید، آن را با خودِ او در میان بگذارید.
- کار: اکنون هنگامِ آن است که خود را نشان دهید و جای خود را در میانِ مدعیان بگیرید؛ دلتان دیگر با ظاهرسازی سازگار نیست.
- سفر: «یا رب این قافله را لطفِ ازل بدرقه باد»؛ سفرتان در پناهِ لطفِ خداست.
درباره این غزل
غزلی که با استقبالی گرم از پیکِ خوشخبر آغاز میشود: «مرحبا طایرِ فرخپیِ فرخندهپیام / خیرِ مقدم، چه خبر؟ دوست کجا؟ راه کدام؟». بیتِ سوم از اندیشههای ژرفِ حافظ است: «هر چه آغاز ندارد نپذیرد انجام»؛ عشقی که ازلی است، ابدی هم هست.
موضوعها: امید و مژده · یکرنگی و پرهیز از ریا · سفر و غربت · معنویت و عرفان
بشنوید: با صدای محسن لیلهکوهی