غزل ۳۷۳: خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم
خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم
شطح و طامات به بازار خرافات بریم
سوی رندان قلندر به ره آورد سفر
دلق بسطامی و سجاده طامات بریم
تا همه خلوتیان جام صبوحی گیرند
چنگ صبحی به در پیر مناجات بریم
با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیم
همچو موسی ارنی گوی به میقات بریم
کوس ناموس تو بر کنگره عرش زنیم
علم عشق تو بر بام سماوات بریم
خاک کوی تو به صحرای قیامت فردا
همه بر فرق سر از بهر مباهات بریم
ور نهد در ره ما خار ملامت زاهد
از گلستانش به زندان مکافات بریم
شرممان باد ز پشمینه آلوده خویش
گر بدین فضل و هنر نام کرامات بریم
قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند
بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم
فتنه میبارد از این سقف مقرنس برخیز
تا به میخانه پناه از همه آفات بریم
در بیابان فنا گم شدن آخر تا کی
ره بپرسیم مگر پی به مهمات بریم
حافظ آب رخ خود بر در هر سفله مریز
حاجت آن به که بر قاضی حاجات بریم
معنی ابیات
خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم / شطح و طامات به بازار خرافات بریم
برخیز تا خرقهٔ صوفی را به خرابات ببریم و سخنانِ گزاف و ادعاهای صوفیانه را به بازارِ خرافات ببریم.
سوی رندان قلندر به ره آورد سفر / دلق بسطامی و سجاده طامات بریم
خرقهٔ بایزیدِ بسطامی و سجادهٔ ادعا را به رسمِ سوغاتِ سفر نزدِ رندانِ قلندر ببریم.
تا همه خلوتیان جام صبوحی گیرند / چنگ صبحی به در پیر مناجات بریم
تا همهٔ خلوتنشینان جامِ صبحگاهی بگیرند، چنگِ صبحگاهی را به درِ پیرِ مناجات ببریم.
با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیم / همچو موسی ارنی گوی به میقات بریم
پیمانی را که با تو در وادیِ ایمن بستیم، مانندِ موسی «اَرِنی» گویان (خدایا خود را به من بنمای) به میعادگاه ببریم.
کوس ناموس تو بر کنگره عرش زنیم / علم عشق تو بر بام سماوات بریم
کوسِ آبروی تو را بر کنگرهٔ عرش بکوبیم و پرچمِ عشقِ تو را بر بامِ آسمانها ببریم.
خاک کوی تو به صحرای قیامت فردا / همه بر فرق سر از بهر مباهات بریم
فردا در صحرای قیامت، خاکِ کوی تو را برای سربلندی بر سر بگذاریم.
ور نهد در ره ما خار ملامت زاهد / از گلستانش به زندان مکافات بریم
و اگر زاهد خارِ سرزنش در راهِ ما بنهد، او را از گلستان به زندانِ کیفر میبریم.
شرممان باد ز پشمینه آلوده خویش / گر بدین فضل و هنر نام کرامات بریم
شرم بر ما باد از خرقهٔ پشمینهٔ آلودهٔ خود، اگر با این فضل و هنر ادعای کرامت کنیم.
قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند / بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم
اگر دل قدرِ وقت را نشناسد و کاری نکند، از حاصلِ عمر بسیار شرمنده خواهیم شد.
فتنه میبارد از این سقف مقرنس برخیز / تا به میخانه پناه از همه آفات بریم
از این سقفِ آراسته (آسمان) آشوب میبارد؛ برخیز تا از همهٔ آفتها به میخانه پناه ببریم.
در بیابان فنا گم شدن آخر تا کی / ره بپرسیم مگر پی به مهمات بریم
تا کی در بیابانِ نیستی گم باشیم؟ راه را بپرسیم، شاید به کارهای مهم پی ببریم.
حافظ آب رخ خود بر در هر سفله مریز / حاجت آن به که بر قاضی حاجات بریم
حافظ، آبروی خود را بر درِ هر فرومایهای مریز؛ بهتر است نیاز را نزدِ برآورندهٔ نیازها (خدا) ببریم.
تعبیر فال
هنگام برخاستن و دست کشیدن از ظاهرسازی و ادعا است. به آنچه دارید فخر نکنید و قدر وقت را بدانید، وگرنه شرمندهٔ عمر تلفشده خواهید شد. زمانه پرآشوب است؛ پناهی امن و بیریا بجویید. اگر راه را گم کردهاید، از اهلش بپرسید. آبروی خود را پیش فرومایگان نبرید و نیازتان را تنها از خدا بخواهید.
- نیت کلی: هنگامِ برخاستن و کنار گذاشتنِ ظاهرسازی است.
- عشق: در عشق ادعا نکنید، رفتار کنید.
- کار: قدرِ وقت را بدانید، وگرنه شرمندهٔ عمرِ تلفشده میشوید. آبرویتان را پیشِ فرومایگان نبرید و نیازتان را از خدا بخواهید.
- سفر: اگر راه را گم کردهاید، از اهلش بپرسید. زمانه پرآشوب است؛ پناهِ امن بجویید.
درباره این غزل
غزلی در نقدِ ادعا و ظاهرسازیِ صوفیانه، با ردیفِ «بریم». حافظ با طنز پیشنهاد میکند خرقه و سجاده را به خرابات و بازارِ خرافات ببرند. بیتِ چهارم به درخواستِ موسی برای دیدارِ خدا در کوهِ طور («اَرِنی») اشاره دارد، و بیتِ پایانی از پرنقلترین پندهای حافظ است.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · سفر و غربت · معنویت و عرفان · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز