غزل ۱۸۶: گر می‌فروش، حاجت رندان روا کند

گر می‌فروش، حاجت رندان روا کند
ایزد، گنه ببخشد و دفع وبا کند

ساقی، به جام عدل بده باده! تا گدا
غیرت نیاورد، که جهان پر‌بلا کند

حقا کز این غمان برسد مژدهٔ امان
گر سالکی، به عهد امانت، وفا کند

گر رنج، پیشت آید و گر راحت، ای حکیم!
نسبت مکن به غیر! که این‌ها خدا کند

در کارخانه‌ای که ره عقل و فضل نیست
فهم ضعیف‌رای‌، فضولی چرا کند؟

مطرب بساز پرده! که کس، بی‌اجل نمرد
وان کاو نه این ترانه سراید، خطا کند

ما را که درد عشق و بلای خمار کشت
یا وصل دوست یا می صافی، دوا کند

جان رفت در سر می و «حافظ»، به عشق سوخت
عیسی‌دمی کجاست که احیای ما کند؟

معنی ابیات

  1. گر می‌فروش، حاجت رندان روا کند / ایزد، گنه ببخشد و دفع وبا کند

    اگر می‌فروش نیازِ رندان را برآورد، خداوند گناه را می‌بخشد و بلا را دور می‌کند.

  2. ساقی، به جام عدل بده باده! تا گدا / غیرت نیاورد، که جهان پر‌بلا کند

    ساقی، باده را با جامِ عدالت بده، تا گدا از سرِ رشک جهان را پرآشوب نکند.

  3. حقا کز این غمان برسد مژدهٔ امان / گر سالکی، به عهد امانت، وفا کند

    به‌راستی که از این غم‌ها مژدهٔ امان می‌رسد، اگر رهروی به پیمانِ امانت وفا کند.

  4. گر رنج، پیشت آید و گر راحت، ای حکیم! / نسبت مکن به غیر! که این‌ها خدا کند

    ای حکیم، اگر رنج پیشت آید یا آسایش، آن را به دیگری نسبت مده، که این‌ها را خدا می‌کند.

  5. در کارخانه‌ای که ره عقل و فضل نیست / فهم ضعیف‌رای‌، فضولی چرا کند؟

    در کارگاهی که عقل و فضل به آن راه ندارد، فهمِ ناتوان چرا فضولی کند؟

  6. مطرب بساز پرده! که کس، بی‌اجل نمرد / وان کاو نه این ترانه سراید، خطا کند

    ای نوازنده، پرده را ساز کن، که کسی بی‌اجل نمرد؛ و هر که این ترانه را نسراید خطا می‌کند.

  7. ما را که درد عشق و بلای خمار کشت / یا وصل دوست یا می صافی، دوا کند

    ما را که دردِ عشق و رنجِ خمار کشت، یا وصالِ دوست درمان می‌کند یا بادهٔ ناب.

  8. جان رفت در سر می و «حافظ»، به عشق سوخت / عیسی‌دمی کجاست که احیای ما کند؟

    جان بر سرِ باده رفت و حافظ در عشق سوخت؛ مسیحادمی کجاست که ما را زنده کند؟

تعبیر فال

اگر با مردم به داد و بخشندگی رفتار شود، بلا دور می‌شود. به پیمان و امانتی که بر عهدهٔ شماست وفادار بمانید تا از این نگرانی‌ها آسوده شوید. رنج و راحت را از دیگران ندانید؛ هر دو از خداست. در کاری که از فهم شما بیرون است داوری نکنید. بیم بی‌جا نداشته باشید و دل را شاد نگه دارید.

درباره این غزل

غزلی که از دادگری و بخشش آغاز می‌شود و به یکی از اندیشه‌های اصلیِ حافظ می‌رسد: رنج و راحت هر دو از خداست و فهمِ انسان در کارگاهِ تقدیر راه ندارد. بیتِ ششم، «که کس بی‌اجل نمرد»، دعوتی است به شادی به جای بیم.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · دعا و توکل · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا