غزل ۱۵۴: راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
شعری بخوان که با او رطل گران توان زد
بر آستان جانان گر سر توان نهادن
گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
قد خمیدهٔ ما سهلت نماید اما
بر چشم دشمنان تیر، از این کمان توان زد
در خانقه نگنجد اسرار عشقبازی
جام می مغانه هم با مغان توان زد
درویش را نباشد برگ سرای سلطان
ماییم و کهنه دلقی کآتش در آن توان زد
اهل نظر دو عالم در یک نظر ببازند
عشق است و داو اول بر نقد جان توان زد
گر دولت وصالت خواهد دری گشودن
سرها بدین تخیل بر آستان توان زد
عشق و شباب و رندی مجموعهٔ مراد است
چون جمع شد معانی گوی بیان توان زد
شد رهزن سلامت زلف تو وین عجب نیست
گر راهزن تو باشی صد کاروان توان زد
حافظ به حق قرآن کز شید و زرق بازآی
باشد که گوی عیشی در این جهان توان زد
معنی ابیات
راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد / شعری بخوان که با او رطل گران توان زد
آهنگی بنواز که بتوان با آن آهی بر ساز زد؛ شعری بخوان که بتوان با آن جامِ سنگین نوشید.
بر آستان جانان گر سر توان نهادن / گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
اگر بتوان سر بر آستانِ جانان نهاد، میتوان بانگِ سربلندی را تا آسمان رساند.
قد خمیدهٔ ما سهلت نماید اما / بر چشم دشمنان تیر، از این کمان توان زد
قامتِ خمیدهٔ ما به چشمت ناچیز میآید، اما از این کمان میتوان بر چشمِ دشمنان تیر زد.
در خانقه نگنجد اسرار عشقبازی / جام می مغانه هم با مغان توان زد
اسرارِ عشقبازی در خانقاه نمیگنجد؛ جامِ بادهٔ مغانه را هم تنها با مغان میتوان زد.
درویش را نباشد برگ سرای سلطان / ماییم و کهنه دلقی کآتش در آن توان زد
درویش ساز و برگِ سرای سلطان را ندارد؛ ماییم و خرقهای کهنه که میتوان آتش در آن زد.
اهل نظر دو عالم در یک نظر ببازند / عشق است و داو اول بر نقد جان توان زد
اهلِ نظر دو جهان را در یک نگاه میبازند؛ عشق است، و نخستین شرط را بر نقدِ جان میتوان زد.
گر دولت وصالت خواهد دری گشودن / سرها بدین تخیل بر آستان توان زد
اگر دولتِ وصالِ تو بخواهد دری بگشاید، با همین خیال میتوان سرها بر آستانش زد.
عشق و شباب و رندی مجموعهٔ مراد است / چون جمع شد معانی گوی بیان توان زد
عشق و جوانی و رندی مجموعهٔ همهٔ مرادهاست؛ چون معناها جمع شد، میتوان گوی سخن را زد.
شد رهزن سلامت زلف تو وین عجب نیست / گر راهزن تو باشی صد کاروان توان زد
زلفت راهزنِ سلامت شد و این شگفت نیست؛ اگر راهزن تو باشی، صد کاروان را میتوان زد.
حافظ به حق قرآن کز شید و زرق بازآی / باشد که گوی عیشی در این جهان توان زد
حافظ، تو را به حقِ قرآن، از نیرنگ و ریا بازآی، شاید در این جهان بتوان گوی شادیای زد.
تعبیر فال
شما ناتوانتر از آن که مینمایید نیستید؛ از همین حال شکسته نیز کارها برمیآید. در راه دل باید بیپروا بود و همهچیز را در میان گذاشت. اکنون که عشق و توان و فرصت با هم فراهم است، وقت گفتن و دست به کار شدن است. از فریب و ریا دست بکشید تا به خوشی راستین برسید.
- نیت کلی: ناتوانتر از آن که مینمایید نیستید؛ از همین حال نیز کارها برمیآید.
- عشق: در راهِ دل باید بیپروا بود و همهچیز را در میان گذاشت.
- کار: اکنون که شور و توان و فرصت با هم فراهم است، وقتِ دست به کار شدن است؛ از ریا دست بکشید.
- سفر: مانندِ درویش سبکبار بروید؛ سفر را بر خود سخت نگیرید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «توان زد» که «زدن» را در معناهای گوناگون میآورد: ساز زدن، جام زدن، تیر زدن، آتش زدن و راه زدن. بیتِ هشتم، «عشق و شباب و رندی مجموعهٔ مراد است»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است، و بیتِ سوم نشان میدهد که حتی قامتِ خمیده نیز کمانی برای تیر زدن است.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · کامیابی و کار · سفر و غربت · پول و دارایی · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز