غزل ۱۹۴: سمن‌بویان، غبار غم چو بنشینند؛ بنشانند

سمن‌بویان، غبار غم چو بنشینند؛ بنشانند
پری‌رویان، قرار از دل چو بستیزند؛ بستانند

به فتراک جفا، دل‌ها چو بربندند؛ بربندند
ز زلف عنبرین، جان‌ها چو بگشایند؛ بفشانند

به عمری، یک نفس با ما چو بنشینند؛ برخیزند
نهال شوق در خاطر چو برخیزند، بنشانند

سرشک گوشه‌گیران را چو دریابند، در یابنٔد
رخ مهر از سحرخیزان نگردانند، اگر دانند

ز چشمم، لعل رمانی چو می‌خندند، می‌بارند
ز رویم، راز پنهانی چو می‌بینند؛ می‌خوانند

دوای درد عاشق را کسی کاو سهل پندارد
ز فکر، آنان که در تدبیر درمانند، در مانند

چو منصور از مراد آنان که بردارند، بر دارند
بدین درگاه، «حافظ» را چو می‌خوانند؛ می‌رانند

در این حضرت چو مشتاقان نیاز آرند، ناز آرند
که با این درد اگر دربند درمانند، در مانند

معنی ابیات

  1. سمن‌بویان، غبار غم چو بنشینند؛ بنشانند / پری‌رویان، قرار از دل چو بستیزند؛ بستانند

    سمن‌بویان وقتی با ما بنشینند، گردِ غم را فرو می‌نشانند؛ پری‌رویان وقتی بستیزند، آرام را از دل می‌ستانند.

  2. به فتراک جفا، دل‌ها چو بربندند؛ بربندند / ز زلف عنبرین، جان‌ها چو بگشایند؛ بفشانند

    وقتی دل‌ها را به فتراکِ جفا ببندند، سخت می‌بندند؛ و وقتی زلفِ عنبرین را بگشایند، جان‌ها را نثار می‌کنند.

  3. به عمری، یک نفس با ما چو بنشینند؛ برخیزند / نهال شوق در خاطر چو برخیزند، بنشانند

    پس از عمری، وقتی یک دم با ما بنشینند، زود برمی‌خیزند؛ و چون برخیزند، نهالِ شوق را در دل می‌نشانند.

  4. سرشک گوشه‌گیران را چو دریابند، در یابنٔد / رخ مهر از سحرخیزان نگردانند، اگر دانند

    اگر اشکِ گوشه‌نشینان را دریابند، دُر می‌یابند؛ و اگر بدانند، روی مهر از سحرخیزان برنمی‌گردانند.

  5. ز چشمم، لعل رمانی چو می‌خندند، می‌بارند / ز رویم، راز پنهانی چو می‌بینند؛ می‌خوانند

    وقتی می‌خندند، از چشمم لعلِ اناری (اشکِ سرخ) می‌بارانند؛ وقتی رازِ پنهان را در رویم می‌بینند، آن را می‌خوانند.

  6. دوای درد عاشق را کسی کاو سهل پندارد / ز فکر، آنان که در تدبیر درمانند، در مانند

    کسی که درمانِ دردِ عاشق را آسان می‌پندارد بداند که آنان که در تدبیرِ درمان‌اند، از اندیشه درمانده‌اند.

  7. چو منصور از مراد آنان که بردارند، بر دارند / بدین درگاه، «حافظ» را چو می‌خوانند؛ می‌رانند

    آنان که مانندِ منصور (حلاج) کامِ خود را برگیرند، بر دار می‌روند؛ و حافظ را هرگاه به این درگاه می‌خوانند، می‌رانند.

  8. در این حضرت چو مشتاقان نیاز آرند، ناز آرند / که با این درد اگر دربند درمانند، در مانند

    در این درگاه، وقتی مشتاقان نیاز می‌آورند، معشوقان ناز می‌آورند؛ که اگر با این درد در بندِ درمان باشند، درمانده می‌مانند.

تعبیر فال

با کسانی سروکار دارید که حضورشان آرام می‌بخشد و رفتنشان دلتنگی می‌آورد، و مهرشان پایدار نیست. برای درد دل شما چارهٔ آسانی نیست و با تدبیر و حسابگری گشوده نمی‌شود. از بی‌اعتنایی نرنجید؛ در این راه ناز دیدن و نیاز بردن رسم است. به جای جست‌وجوی درمان فوری، شکیبایی و سحرخیزی پیشه کنید.

درباره این غزل

از هنرنمایانه‌ترین غزل‌های حافظ در بازی با واژه‌ها (جناس): در هر مصراع واژه‌ای دو بار با دو معنا می‌آید، مانندِ «بنشینند / بنشانند»، «دریابند / دُر یابند»، «درمانند / در مانند» و «بردارند / بر دار اند». به همین سبب معنای برخی بیت‌ها به چند گونه خوانده شده است.

موضوع‌ها: عشق · صبر · کامیابی و کار · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا