غزل ۱۹۵: غلام نرگس مست تو، تاجداران‌اند

غلام نرگس مست تو، تاجداران‌اند
خراب بادهٔ لعل تو، هوشیاران‌اند

تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز
وگرنه عاشق و معشوق، رازداران‌اند

ز زیر زلف دوتا چون گذر کنی، بنگر
که از یمین و یسارت چه سوگواران‌اند!

گذار کن چو صبا بر بنفشه‌زار! و ببین
که از تطاول زلفت چه بی‌قراران‌اند!

نصیب ماست بهشت، ای خداشناس! برو!
که مستحق کرامت، گناهکاران‌اند

نه من بر آن گل عارض، غزل سرایم و بس
که عندلیب تو از هر طرف، هزاران‌اند

تو دستگیر شو! ای خضر پی‌خجسته! که من
پیاده می‌روم و همرهان، سواران‌اند

بیا به میکده! و چهره، ارغوانی کن!
مرو به صومعه کآنجا سیاه‌کاران‌اند!

خلاص «حافظ» از آن زلف تابدار مباد!
که بستگان کمند تو، رستگاران‌اند

معنی ابیات

  1. غلام نرگس مست تو، تاجداران‌اند / خراب بادهٔ لعل تو، هوشیاران‌اند

    تاجداران غلامِ نرگسِ مستِ تو هستند، و هشیاران خرابِ بادهٔ لعلِ تو.

  2. تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز / وگرنه عاشق و معشوق، رازداران‌اند

    صبا رازِ تو را فاش کرد و اشکِ دیده رازِ مرا؛ وگرنه عاشق و معشوق رازدارند.

  3. ز زیر زلف دوتا چون گذر کنی، بنگر / که از یمین و یسارت چه سوگواران‌اند!

    وقتی از زیرِ زلفِ دوتایت می‌گذری، ببین که از چپ و راستت چه سوگوارانی هستند!

  4. گذار کن چو صبا بر بنفشه‌زار! و ببین / که از تطاول زلفت چه بی‌قراران‌اند!

    مانندِ صبا بر بنفشه‌زار بگذر و ببین که از ستمِ زلفِ تو چه بی‌قرارانی هستند!

  5. نصیب ماست بهشت، ای خداشناس! برو! / که مستحق کرامت، گناهکاران‌اند

    ای خداشناس (زاهد)، برو، که بهشت نصیبِ ماست؛ سزاوارِ بخشش گناهکاران‌اند.

  6. نه من بر آن گل عارض، غزل سرایم و بس / که عندلیب تو از هر طرف، هزاران‌اند

    تنها من نیستم که بر آن گل‌رخسار غزل می‌سرایم؛ بلبلانِ تو از هر سو هزاران‌اند (بازی با «هزار»: شمار و بلبل).

  7. تو دستگیر شو! ای خضر پی‌خجسته! که من / پیاده می‌روم و همرهان، سواران‌اند

    ای خضرِ خجسته‌قدم، دستم را بگیر، که من پیاده می‌روم و همراهانم سواره‌اند.

  8. بیا به میکده! و چهره، ارغوانی کن! / مرو به صومعه کآنجا سیاه‌کاران‌اند!

    به میکده بیا و چهره را ارغوانی کن؛ به صومعه مرو، که آنجا سیاه‌کاران‌اند.

  9. خلاص «حافظ» از آن زلف تابدار مباد! / که بستگان کمند تو، رستگاران‌اند

    رهایی مباد حافظ را از آن زلفِ پرتاب، که بستگانِ کمندِ تو رستگاران‌اند.

تعبیر فال

آنچه دلتان را برده بسیاری دیگر را نیز شیفته کرده است و راز شما آشکار شده. از لغزش‌های خود نومید نباشید؛ بخشش از آنِ کسانی است که به کوتاهی خود آگاه‌اند. اگر از همراهان عقب مانده‌اید، از راهنمایی دلسوز یاری بخواهید. دلبستگی شما مایهٔ رستگاری است، نه بند.

درباره این غزل

غزلی با قافیه‌های «-اران» (تاجداران، هوشیاران، رازداران…) و ردیفِ «اند». بیتِ هفتم، «پیاده می‌روم و همرهان سوارانند»، از پرنقل‌ترین بیت‌های حافظ است و از عقب ماندن و نیاز به راهنما می‌گوید. بیتِ ششم با «هزار» بازی می‌کند که هم شمار است و هم نامِ بلبل.

موضوع‌ها: عشق · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا