غزل ۲۴۳: بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید
بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید
از یار آشنا سخن آشنا شنید
ای شاه حسن، چشم به حال گدا فکن
کاین گوش بس حکایت شاه و گدا شنید
خوش میکنم به بادهٔ مشکین مشام جان
کز دلقپوش صومعه بوی ریا شنید
سر خدا که عارف سالک به کس نگفت
در حیرتم که بادهفروش از کجا شنید
یا رب کجاست محرم رازی که یک زمان
دل شرح آن دهد که چه گفت و چهها شنید
اینش سزا نبود دل حقگزار من
کز غمگسار خود سخن ناسزا شنید
محروم اگر شدم ز سر کوی او چه شد؟
از گلشن زمانه که بوی وفا شنید؟
ساقی بیا که عشق ندا میکند بلند
کان کس که گفت قصهٔ ما هم ز ما شنید
ما باده زیر خرقه نه امروز میخوریم
صد بار پیر میکده این ماجرا شنید
ما می به بانگ چنگ نه امروز میکشیم
بس دور شد که گنبد چرخ این صدا شنید
پند حکیم محض صواب است و عین خیر
فرخنده آن کسی که به سمع رضا شنید
حافظ، وظیفهٔ تو دعا گفتن است و بس
در بند آن مباش که نشنید یا شنید
معنی ابیات
بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید / از یار آشنا سخن آشنا شنید
هر کس بوی خوشِ تو را از بادِ صبا شنید، از یارِ آشنا سخنی آشنا شنید.
ای شاه حسن، چشم به حال گدا فکن / کاین گوش بس حکایت شاه و گدا شنید
ای شاهِ زیبایی، نگاهی به حالِ گدا بینداز، که این گوش حکایتِ شاه و گدا را بسیار شنیده است.
خوش میکنم به بادهٔ مشکین مشام جان / کز دلقپوش صومعه بوی ریا شنید
مشامِ جان را با بادهٔ مشکین خوش میکنم، چون از خرقهپوشِ صومعه بوی ریا شنید.
سر خدا که عارف سالک به کس نگفت / در حیرتم که بادهفروش از کجا شنید
در شگفتم که رازِ خدا را که عارفِ سالک به کسی نگفت، بادهفروش از کجا شنید.
یا رب کجاست محرم رازی که یک زمان / دل شرح آن دهد که چه گفت و چهها شنید
خدایا، رازداری کجاست تا دل یک زمان برایش بازگوید که چه گفت و چهها شنید؟
اینش سزا نبود دل حقگزار من / کز غمگسار خود سخن ناسزا شنید
دلِ حقشناسِ من سزاوارِ این نبود که از غمخوارِ خود سخنِ ناسزا بشنود.
محروم اگر شدم ز سر کوی او چه شد؟ / از گلشن زمانه که بوی وفا شنید؟
اگر از کوی او محروم شدم، چه باک؟ از گلشنِ روزگار چه کسی بوی وفا شنید؟
ساقی بیا که عشق ندا میکند بلند / کان کس که گفت قصهٔ ما هم ز ما شنید
ساقی بیا، که عشق با بانگِ بلند ندا میدهد: آن کس که قصهٔ ما را گفت، آن را هم از ما شنید.
ما باده زیر خرقه نه امروز میخوریم / صد بار پیر میکده این ماجرا شنید
ما امروز نیست که باده را زیرِ خرقه مینوشیم؛ پیرِ میکده صد بار این ماجرا را شنید.
ما می به بانگ چنگ نه امروز میکشیم / بس دور شد که گنبد چرخ این صدا شنید
ما امروز نیست که با بانگِ چنگ باده مینوشیم؛ زمانی دراز است که گنبدِ آسمان این صدا را شنیده است.
پند حکیم محض صواب است و عین خیر / فرخنده آن کسی که به سمع رضا شنید
پندِ حکیم سراسر درست و عینِ خیر است؛ خوشبخت کسی که آن را با گوشِ پذیرا شنید.
حافظ، وظیفهٔ تو دعا گفتن است و بس / در بند آن مباش که نشنید یا شنید
حافظ، وظیفهٔ تو تنها دعا کردن است؛ در بندِ آن مباش که شنید یا نشنید.
تعبیر فال
نشانهای آشنا از کسی که دوستش دارید به شما رسیده است. از سخن تندی که از او شنیدهاید دلآزردهاید، اما از روزگار انتظار وفای کامل نداشته باشید. راز خود را تنها با محرم بگویید. پند دانایان را با گوش پذیرا بشنوید و کار خود را که دعا و نیکخواهی است انجام دهید، بی آنکه دربند نتیجه باشید.
- نیت کلی: نشانهای آشنا از کسی که دوستش دارید به شما رسیده است.
- عشق: از سخنِ تندی که از او شنیدهاید دلآزردهاید؛ از روزگار وفای کامل انتظار نداشته باشید و آزردگی را بزرگ نکنید.
- کار: پندِ دانایان را با گوشِ پذیرا بشنوید؛ کارتان را درست انجام دهید و دربندِ نتیجه نباشید. رازتان را تنها با محرم بگویید.
- سفر: خبری خوش از راهِ دور میرسد.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «شنید» که در بیتهای گوناگون از شنیدنِ بو، حکایت، راز و پند میگوید. بیتِ پایانی، «وظیفهٔ تو دعا گفتن است و بس»، از پرنقلترین پندهای حافظ است: کارِ خود را بکن و دربندِ نتیجه مباش.
موضوعها: پند و راهنمایی · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز