غزل ۲۵۷: روی بنما و مرا گو که ز جان دل برگیر
روی بنما و مرا گو که ز جان دل برگیر
پیش شمع آتش پروانه به جان گو درگیر
در لب تشنهٔ ما بین و مدار آب دریغ
بر سر کشتهٔ خویش آی و ز خاکش برگیر
ترک درویش مگیر ار نبود سیم و زرش
در غمت سیم شمار اشک و رخش را زر گیر
چنگ بنواز و بساز ار نبود عود چه باک؟
آتشم عشق و دلم عود و تنم مجمر گیر
در سماع آی و ز سر خرقه برانداز و برقص
ور نه با گوشه رو و خرقهٔ ما در سر گیر
صوف برکش ز سر و بادهٔ صافی درکش
سیم در باز و به زر سیمبری در بر گیر
دوست گو یار شو و هر دو جهان دشمن باش
بخت گو پشت مکن، روی زمین لشکر گیر
میل رفتن مکن ای دوست دمی با ما باش
بر لب جوی، طرب جوی و به کف ساغر گیر
رفته گیر از برم و زآتش و آب دل و چشم
گونهام زرد و لبم خشک و کنارم تر گیر
حافظ آراسته کن بزم و بگو واعظ را
که ببین مجلسم و ترک سر منبر گیر
معنی ابیات
روی بنما و مرا گو که ز جان دل برگیر / پیش شمع آتش پروانه به جان گو درگیر
روی بنما و به من بگو که دل از جان برگیر؛ بگو پیشِ شمع آتش در جانِ پروانه بیفتد.
در لب تشنهٔ ما بین و مدار آب دریغ / بر سر کشتهٔ خویش آی و ز خاکش برگیر
به لبِ تشنهٔ ما بنگر و آب را دریغ مدار؛ بر سرِ کشتهٔ خود بیا و او را از خاک بردار.
ترک درویش مگیر ار نبود سیم و زرش / در غمت سیم شمار اشک و رخش را زر گیر
اگر درویش سیم و زر ندارد، رهایش مکن؛ در غمت اشکش را سیم و چهرهاش را زر بشمار.
چنگ بنواز و بساز ار نبود عود چه باک؟ / آتشم عشق و دلم عود و تنم مجمر گیر
چنگ بنواز و بساز؛ اگر عود نباشد چه باک؟ آتشم را عشق، دلم را عود و تنم را مجمر بگیر.
در سماع آی و ز سر خرقه برانداز و برقص / ور نه با گوشه رو و خرقهٔ ما در سر گیر
به سماع بیا و خرقه را از سر برانداز و برقص؛ وگرنه به گوشهای برو و خرقهٔ ما را بر سر بکش.
صوف برکش ز سر و بادهٔ صافی درکش / سیم در باز و به زر سیمبری در بر گیر
پشمینه را از سر بیرون کن و بادهٔ صاف بنوش؛ سیم را ببخش و با زر سیمینی را در آغوش بگیر.
دوست گو یار شو و هر دو جهان دشمن باش / بخت گو پشت مکن، روی زمین لشکر گیر
به دوست بگو یار باش، و هر دو جهان دشمن باشند؛ به بخت بگو پشت مکن، و روی زمین لشکر بگیر.
میل رفتن مکن ای دوست دمی با ما باش / بر لب جوی، طرب جوی و به کف ساغر گیر
ای دوست، آهنگِ رفتن مکن، دمی با ما باش؛ بر لبِ جوی شادی بجوی و ساغر به دست بگیر.
رفته گیر از برم و زآتش و آب دل و چشم / گونهام زرد و لبم خشک و کنارم تر گیر
گیرم که از کنارم رفتی؛ آنگاه از آتشِ دل و آبِ چشم، رنگم را زرد، لبم را خشک و دامنم را تر بگیر.
حافظ آراسته کن بزم و بگو واعظ را / که ببین مجلسم و ترک سر منبر گیر
حافظ، بزم را بیارای و به واعظ بگو مجلسِ مرا ببیند و منبر را رها کند.
تعبیر فال
آمادهاید در راه دلبستگی خود از همه چیز بگذرید. از طرف مقابل نیز بخواهید که به سبب تهیدستی یا کاستیهایتان از شما روی نگرداند. اگر دوست با شما باشد، مخالفت همهٔ دنیا اهمیتی ندارد. این دم را دریابید، شتاب به رفتن نکنید و یا یکدل وارد میدان شوید یا کناره بگیرید؛ نیمهکاره نمانید.
- نیت کلی: این دم را دریابید؛ یا یکدل واردِ میدان شوید یا کناره بگیرید، نیمهکاره نمانید.
- عشق: اگر دوست با شما باشد، مخالفتِ همهٔ دنیا اهمیتی ندارد؛ از او بخواهید به سببِ تهیدستی از شما روی نگرداند و شتاب به رفتن نکند.
- کار: با آنچه دارید کار را آغاز کنید؛ اگر ابزارِ کامل نیست، شور و دل جایش را پر میکند.
- سفر: این بار ماندن کنارِ عزیزان، بر لبِ جوی، از سفر خوشتر است.
درباره این غزل
غزلی پرشور با فعلهای امری و ردیفِ «گیر»، که بیتِ هفتمش از استوارترین بیتهای حافظ دربارهٔ تکیه بر دوست است: «دوست گو یار شو و هر دو جهان دشمن باش». بیتِ چهارم تصویری زیبا دارد: اگر عود نیست، دلِ عاشق عود است و تنش مجمر.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · بخت و دگرگونی روزگار · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز