غزل ۲۶۴: خیز و در کاسهٔ زر آب طربناک انداز

خیز و در کاسهٔ زر آب طربناک انداز
پیشتر زان که شود کاسهٔ سر خاک‌ انداز

عاقبت منزل ما وادی خاموشان است
حالیا غلغله در گنبد افلاک انداز

چشم آلوده‌نظر، از رخ جانان دور است
بر رخ او نظر از آینهٔ پاک انداز

به سر سبز تو ای سرو که گر خاک شوم
ناز از سر بنه و سایه بر این خاک انداز

دل ما را که ز مار سر زلف تو بخست
از لب خود به شفاخانهٔ تریاک انداز

ملک این مزرعه دانی که ثباتی ندهد
آتشی از جگر جام، در املاک انداز

غسل در اشک زدم کاهل طریقت گویند
پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز

یا رب آن زاهد خودبین که به جز عیب ندید
دود آهیش در آیینهٔ ادراک انداز

چون گل از نکهت او جامه قبا کن حافظ
وین قبا در ره آن قامت چالاک انداز

معنی ابیات

  1. خیز و در کاسهٔ زر آب طربناک انداز / پیشتر زان که شود کاسهٔ سر خاک‌ انداز

    برخیز و در کاسهٔ زرین آبِ شادی‌بخش بریز، پیش از آنکه کاسهٔ سر خاکدان شود.

  2. عاقبت منزل ما وادی خاموشان است / حالیا غلغله در گنبد افلاک انداز

    سرانجام منزلِ ما وادیِ خاموشان است؛ اکنون غلغله در گنبدِ آسمان بینداز.

  3. چشم آلوده‌نظر، از رخ جانان دور است / بر رخ او نظر از آینهٔ پاک انداز

    چشمِ آلوده‌نگاه از رخِ جانان دور است؛ از آینهٔ پاک بر رخِ او نظر کن.

  4. به سر سبز تو ای سرو که گر خاک شوم / ناز از سر بنه و سایه بر این خاک انداز

    ای سرو، به سرسبزیِ تو سوگند، اگر خاک شوم، ناز را از سر بنه و سایه بر این خاک بینداز.

  5. دل ما را که ز مار سر زلف تو بخست / از لب خود به شفاخانهٔ تریاک انداز

    دلِ ما را که مارِ سرِ زلفت زخمی کرد، از لبِ خود به شفاخانهٔ پادزهر بفرست.

  6. ملک این مزرعه دانی که ثباتی ندهد / آتشی از جگر جام، در املاک انداز

    می‌دانی که مُلکِ این کشتزار (جهان) ثباتی ندارد؛ آتشی از جگرِ جام در املاک بینداز.

  7. غسل در اشک زدم کاهل طریقت گویند / پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز

    در اشک غسل کردم، که اهلِ طریقت می‌گویند: نخست پاک شو و سپس دیده بر آن پاک بینداز.

  8. یا رب آن زاهد خودبین که به جز عیب ندید / دود آهیش در آیینهٔ ادراک انداز

    خدایا، آن زاهدِ خودبین را که جز عیب ندید، دودِ آهی در آینهٔ ادراکش بینداز.

  9. چون گل از نکهت او جامه قبا کن حافظ / وین قبا در ره آن قامت چالاک انداز

    حافظ، مانندِ گل از بوی او جامه را قبا (چاک) کن و این قبا را در راهِ آن قامتِ چالاک بینداز.

تعبیر فال

عمر کوتاه است و سرانجام همه خاموشی است؛ پس تا هستید شاد زندگی کنید و صدایتان را به جهان برسانید. دارایی و ملک دنیا پایدار نیست، به آن دل نبندید. برای رسیدن به آنچه پاک و ارزشمند است، نخست دل و نگاه خود را پاک کنید. عیب‌جویی خودبینان را جدی نگیرید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ دومش از تصویرهای پرآوازهٔ حافظ است: «عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان است / حالیا غلغله در گنبدِ افلاک انداز». بیتِ هفتم آیینی عرفانی را بیان می‌کند: «پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز».

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · بخت و دگرگونی روزگار · دل‌شکستگی · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا