غزل ۲۵۶: نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر
نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر
هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذیر
ز وصل روی جوانان تمتعی بردار
که در کمینگه عمر است مکر عالم پیر
نعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجوی
که این متاع قلیل است و آن عطای کثیر
معاشری خوش و رودی بساز میخواهم
که درد خویش بگویم به نالهٔ بم و زیر
بر آن سرم که ننوشم می و گنه نکنم
اگر موافق تدبیر من شود تقدیر
چو قسمت ازلی بیحضور ما کردند
گر اندکی نه به وفق رضاست خرده مگیر
چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک
که نقش خال نگارم نمیرود ز ضمیر
بیار ساغر در خوشاب ای ساقی
حسود گو کرم آصفی ببین و بمیر
به عزم توبه نهادم قدح ز کف صد بار
ولی کرشمهٔ ساقی نمیکند تقصیر
می دوساله و محبوب چارده ساله
همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
دل رمیدهٔ ما را که پیش میگیرد؟
خبر دهید به مجنون خسته از زنجیر
حدیث توبه در این بزمگه مگو حافظ
که ساقیان کمان ابرویت زنند به تیر
معنی ابیات
نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر / هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذیر
پندی به تو میدهم؛ بشنو و بهانه مگیر؛ هرچه نصیحتگرِ دلسوز به تو میگوید بپذیر.
ز وصل روی جوانان تمتعی بردار / که در کمینگه عمر است مکر عالم پیر
از دیدارِ روی جوانان بهرهای بردار، که نیرنگِ جهانِ پیر در کمینگاهِ عمر است.
نعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجوی / که این متاع قلیل است و آن عطای کثیر
نعمتِ هر دو جهان را نزدِ عاشقان بجوی، که این دنیا کالایی اندک است و آن عشق بخششی بسیار.
معاشری خوش و رودی بساز میخواهم / که درد خویش بگویم به نالهٔ بم و زیر
همدمی خوش و سازی میخواهم، تا دردِ خود را با نالهٔ بم و زیر بگویم.
بر آن سرم که ننوشم می و گنه نکنم / اگر موافق تدبیر من شود تقدیر
سرِ آن دارم که باده ننوشم و گناه نکنم، اگر تقدیر با تدبیرِ من موافق شود.
چو قسمت ازلی بیحضور ما کردند / گر اندکی نه به وفق رضاست خرده مگیر
چون قسمتِ ازلی را بیحضورِ ما کردند، اگر اندکی با رضای ما سازگار نیست، خرده مگیر.
چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک / که نقش خال نگارم نمیرود ز ضمیر
ای ساقی، مانندِ لاله باده و مشک در جامم بریز، که نقشِ خالِ نگارم از دلم نمیرود.
بیار ساغر در خوشاب ای ساقی / حسود گو کرم آصفی ببین و بمیر
ای ساقی، جامِ مرواریدِ درخشان را بیاور؛ به حسود بگو: بزرگواریِ آصف را ببین و بمیر.
به عزم توبه نهادم قدح ز کف صد بار / ولی کرشمهٔ ساقی نمیکند تقصیر
صد بار به نیتِ توبه جام را از دست نهادم، اما کرشمهٔ ساقی کوتاهی نمیکند.
می دوساله و محبوب چارده ساله / همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
بادهٔ دوساله و محبوبِ چهاردهساله؛ همین مرا بس است، همنشینیِ خرد و کلان.
دل رمیدهٔ ما را که پیش میگیرد؟ / خبر دهید به مجنون خسته از زنجیر
چه کسی دلِ رمیدهٔ ما را بازمیگرداند؟ به مجنونِ خسته از زنجیر خبر دهید.
حدیث توبه در این بزمگه مگو حافظ / که ساقیان کمان ابرویت زنند به تیر
حافظ، در این بزمگاه از توبه سخن مگو، که ساقیانِ کمانابرو تو را به تیر میزنند.
تعبیر فال
پند دلسوزان را بپذیرید و بهانه نیاورید. از روزهای جوانی و شادی بهره بگیرید، زیرا روزگار در کمین است. آنچه از ازل برایتان مقدر شده را بپذیرید و اگر چیزی باب میلتان نیست، خرده نگیرید. تصمیمهایی که بارها گرفتهاید و شکستهاید نشان میدهد که باید با خود روراست باشید.
- نیت کلی: پندِ دلسوزان را بپذیرید و بهانه نیاورید.
- عشق: از روزهای جوانی و شادی بهره بگیرید، که روزگار در کمین است.
- کار: آنچه مقدر شده را بپذیرید و اگر چیزی بابِ میلتان نیست، خرده نگیرید؛ تصمیمهایی که بارها شکستهاید نشان میدهد باید با خود روراست باشید.
- سفر: پیش از سفر پندِ دوستِ دلسوز را بشنوید.
درباره این غزل
غزلی که با «نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر» آغاز میشود، و بیتِ ششمش، «چو قسمتِ ازلی بیحضورِ ما کردند / گر اندکی نه به وفقِ رضاست خرده مگیر»، از پرنقلترین بیتهای حافظ در پذیرشِ تقدیر است. بیتِ پنجم صداقتی شیرین دارد: شاعر میخواهد توبه کند، اگر تقدیر هم موافق باشد.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز