غزل ۴۲۸: سحرگاهان، که مخمور شبانه

سحرگاهان، که مخمور شبانه
گرفتم باده با چنگ و چغانه

نهادم عقل را ره ‌توشه از می،
ز شهر هستی‌اش کردم روانه

نگار می‌فروشم عشوه‌ای داد،
که ایمن گشتم از مکر زمانه

ز ساقی کمان ‌ابرو شنیدم؛
که ای تیر ملامت را نشانه!

نبندی زان میان طرفی، کمروار،
اگر خود را ببینی در میانه

برو، این دام بر مرغی دگر نه
که عنقا را بلند است آشیانه!

که بندد طرف وصل از حسن شاهی؟
که با خود عشق بازد جاودانه‌؟

ندیم و مطرب و ساقی، همه اوست؛
خیال آب و گل در ره، بهانه

بده کشتی می تا خوش برانیم،
از این دریای ناپیداکرانه

وجود ما معمایی‌ست، حافظ؛
که تحقیقش، فسون است و فسانه

معنی ابیات

  1. سحرگاهان، که مخمور شبانه / گرفتم باده با چنگ و چغانه

    سحرگاهان، در حالِ خمارِ شبانه، با چنگ و چغانه باده گرفتم.

  2. نهادم عقل را ره ‌توشه از می، / ز شهر هستی‌اش کردم روانه

    برای عقل از باده توشهٔ راه گذاشتم، و آن را از شهرِ هستی روانه کردم.

  3. نگار می‌فروشم عشوه‌ای داد، / که ایمن گشتم از مکر زمانه

    نگارِ باده‌فروشم عشوه‌ای داد، که از نیرنگِ روزگار ایمن شدم.

  4. ز ساقی کمان ‌ابرو شنیدم؛ / که ای تیر ملامت را نشانه!

    از ساقیِ کمان‌ابرو شنیدم که: ای نشانهٔ تیرِ سرزنش،

  5. نبندی زان میان طرفی، کمروار، / اگر خود را ببینی در میانه

    اگر خودت را در میان ببینی، مانندِ کمربند که گردِ کمر است و در میانش چیزی نیست، بهره‌ای نمی‌بری.

  6. برو، این دام بر مرغی دگر نه / که عنقا را بلند است آشیانه!

    برو، این دام را برای پرنده‌ای دیگر بگذار، که آشیانهٔ عنقا (سیمرغ) بلند است.

  7. که بندد طرف وصل از حسن شاهی؟ / که با خود عشق بازد جاودانه‌؟

    چه کسی از زیباییِ شاهی بهرهٔ وصال می‌برد که جاودانه با خود عشق می‌بازد؟

  8. ندیم و مطرب و ساقی، همه اوست؛ / خیال آب و گل در ره، بهانه

    همدم و نوازنده و ساقی همه اوست؛ خیالِ آب و گل (تن و جهان) در این راه بهانه است.

  9. بده کشتی می تا خوش برانیم، / از این دریای ناپیداکرانه

    کشتیِ باده را بده تا خوش برانیم و از این دریای بی‌کرانه بگذریم.

  10. وجود ما معمایی‌ست، حافظ؛ / که تحقیقش، فسون است و فسانه

    حافظ، هستیِ ما معمایی است که پژوهش در آن افسون و افسانه است.

تعبیر فال

تا خود را در میان می‌بینید به خواسته نمی‌رسید؛ خودبینی را کنار بگذارید. آنچه می‌جویید بلندتر از آن است که با ترفند به دام افتد. همهٔ آنچه می‌بینید جلوه‌های یک حقیقت است. از اندیشهٔ بسیار دربارهٔ راز هستی دست بکشید که پایانی ندارد، و با دلی سبک از این دریای بی‌کران بگذرید.

درباره این غزل

غزلی عارفانه که در بیت‌های پایانی به اوج می‌رسد: «ندیم و مطرب و ساقی همه اوست / خیالِ آب و گل در ره بهانه». بیتِ ششم یار را عنقایی می‌داند که آشیانه‌اش بلندتر از دامِ هر شکارچی است، و بیتِ پایانی، «وجودِ ما معمایی‌ست حافظ»، پرسشِ همیشگیِ انسان دربارهٔ رازِ هستی را بیان می‌کند.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · زیبایی · آغاز دوباره · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا