غزل ۴۲۹: ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
طامات تا به چند و خرافات تا به کی؟
بگذر ز کبر و ناز که دیدهست روزگار
چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
هشیار شو که مرغ چمن مست گشت، هان
بیدار شو که خواب عدم در پی است، هی
خوشنازکانه میچمی ای شاخ نوبهار!
کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی
بر مهر چرخ و شیوهٔ او اعتماد نیست
ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکر وی
فردا شراب کوثر و حور از برای ماست
و امروز نیز ساقی مهروی و جام می
باد صبا ز عهد صبی یاد میدهد
جاندارویی که غم ببرد درده ای صبی!
حشمت مبین و سلطنت گل، که بسپرد
فراش باد هر ورقش را به زیر پی
درده به یاد حاتم طی جام یک منی
تا نامهٔ سیاه بخیلان کنیم طی
زآن می که داد حسن و لطافت به ارغوان
بیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی
مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان
استاده است سرو و کمر بسته است نی
حافظ حدیث سحرفریب خوشت رسید
تا حد مصر و چین و به اطراف روم و ری
معنی ابیات
ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می / طامات تا به چند و خرافات تا به کی؟
ساقی بیا، که جامِ لاله پر از باده شد؛ تا کی ادعاهای بیپایه و تا کی خرافات؟
بگذر ز کبر و ناز که دیدهست روزگار / چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
از غرور و ناز بگذر، که روزگار چینِ قبای قیصر و گوشهٔ کلاهِ کی (کیخسرو) را دیده است.
هشیار شو که مرغ چمن مست گشت، هان / بیدار شو که خواب عدم در پی است، هی
هشیار شو، که مرغِ چمن مست شد؛ بیدار شو، که خوابِ نیستی در پی است.
خوشنازکانه میچمی ای شاخ نوبهار! / کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی
ای شاخهٔ نوبهار، چه نازکانه میخرامی؛ آشفتگی از آشوبِ بادِ زمستان مبادت.
بر مهر چرخ و شیوهٔ او اعتماد نیست / ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکر وی
بر مهرِ آسمان و شیوهاش اعتمادی نیست؛ وای بر کسی که از مکرِ او ایمن شد.
فردا شراب کوثر و حور از برای ماست / و امروز نیز ساقی مهروی و جام می
فردا شرابِ کوثر و حور برای ماست، و امروز نیز ساقیِ ماهرو و جامِ باده.
باد صبا ز عهد صبی یاد میدهد / جاندارویی که غم ببرد درده ای صبی!
بادِ صبا روزگارِ کودکی را به یاد میآورد؛ ای پسر، داروی جانبخشی را که غم را میبرد، بده.
حشمت مبین و سلطنت گل، که بسپرد / فراش باد هر ورقش را به زیر پی
شکوه و پادشاهیِ گل را منگر، که فراشِ باد هر برگش را زیرِ پا میسپارد.
درده به یاد حاتم طی جام یک منی / تا نامهٔ سیاه بخیلان کنیم طی
به یادِ حاتمِ طایی جامی بزرگ بده، تا نامهٔ سیاهِ بخیلان را درهم بپیچیم.
زآن می که داد حسن و لطافت به ارغوان / بیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی
از آن باده که زیبایی و لطافت را به ارغوان داد، لطفِ مزاج را چون عرق از چهرهاش بیرون ریخت.
مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان / استاده است سرو و کمر بسته است نی
مسند را به باغ ببر، که سرو مانندِ بندگان به خدمت ایستاده و نی کمر بسته است.
حافظ حدیث سحرفریب خوشت رسید / تا حد مصر و چین و به اطراف روم و ری
حافظ، سخنِ جادوییِ خوشت تا مرزِ مصر و چین و تا اطرافِ روم و ری رسید.
تعبیر فال
وقت شادی و بیداری است، نه سخنهای بیهوده. غرور را کنار بگذارید؛ شکوه بزرگان پیشین هم نمانده است. به مهربانی روزگار تکیه نکنید و از امروز بهره بگیرید. جوانی و خوشی مانند شاخهٔ بهاری است و باید قدرش را دانست. بخشنده باشید و از تنگنظران دوری کنید. هنر و سخن شما به جاهای دور خواهد رسید.
- نیت کلی: وقتِ شادی و بیداری است، نه سخنانِ بیهوده؛ از امروز بهره بگیرید.
- عشق: جوانی و خوشی مانندِ شاخهٔ بهاری است؛ قدرش را بدانید و به روزگار تکیه نکنید.
- کار: غرور را کنار بگذارید، بخشنده باشید و از تنگنظران دوری کنید؛ هنر و سخنِ شما به جاهای دور میرسد.
- سفر: سفری دور در پیش است و نامِ نیکتان پیش از شما میرسد.
درباره این غزل
غزلی بلند با قافیههای کمیاب («می، کی، هی، دی، طی») که پیامِ غنیمت شمردنِ دم را با تصویرهای تاریخی میآمیزد: قیصر و کیخسرو و حاتمِ طایی. بیتِ پایانی از پرآوازهترین لافهای شاعرانهٔ حافظ است: سخنش تا مصر و چین و روم و ری رسیده است.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · زیبایی · آغاز دوباره · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز