غزل ۴۹۵: می خواه و گل‌افشان کن، از دهر چه می‌جویی؟

می خواه و گل‌افشان کن، از دهر چه می‌جویی؟
این گفت سحرگه گل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

مسند به گلستان بر، تا شاهد و ساقی را
لب گیری و رخ بوسی، می نوشی و گل بویی

شمشاد، خرامان کن وآهنگ گلستان کن
تا سرو بیآموزد از قد تو، دل‌جویی

تا غنچهٔ خندانت، دولت به که خواهد داد
ای شاخ گل رعنا، از بهر که می‌رویی؟

امروز که بازارت، پرجوش خریدار است
دریاب و بنه گنجی از مایهٔ نیکویی

چون شمع، نکورویی در رهگذر باد است
طرف هنری بربند از شمع نکورویی

آن طره که هر جعدش، صد نافهٔ چین ارزد
خوش بودی اگر بودی بوییش ز خوش‌خویی

هر مرغ به دستانی در گلشن شاه آمد
بلبل به نواسازی، حافظ به غزل‌گویی

معنی ابیات

  1. می خواه و گل‌افشان کن، از دهر چه می‌جویی؟ / این گفت سحرگه گل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

    باده بخواه و گل بیفشان؛ از روزگار چه می‌جویی؟ این را گل سحرگاه گفت؛ ای بلبل، تو چه می‌گویی؟

  2. مسند به گلستان بر، تا شاهد و ساقی را / لب گیری و رخ بوسی، می نوشی و گل بویی

    مسند را به گلستان ببر، تا لبِ زیبارو و ساقی را بگیری و رخش را ببوسی، باده بنوشی و گل ببویی.

  3. شمشاد، خرامان کن وآهنگ گلستان کن / تا سرو بیآموزد از قد تو، دل‌جویی

    ای شمشاد، بخرام و آهنگِ گلستان کن، تا سرو از قامتِ تو دلجویی بیاموزد.

  4. تا غنچهٔ خندانت، دولت به که خواهد داد / ای شاخ گل رعنا، از بهر که می‌رویی؟

    ای شاخهٔ گلِ رعنا، تا ببینیم بخت غنچهٔ خندانت را به که خواهد داد؛ برای که می‌رویی؟

  5. امروز که بازارت، پرجوش خریدار است / دریاب و بنه گنجی از مایهٔ نیکویی

    امروز که بازارت پر از خریدار است، دریاب و از سرمایهٔ نیکویی گنجی بیندوز.

  6. چون شمع، نکورویی در رهگذر باد است / طرف هنری بربند از شمع نکورویی

    زیبارویی، مانندِ شمع، در گذرگاهِ باد است؛ از این شمعِ زیبایی بهره‌ای از هنر بربند.

  7. آن طره که هر جعدش، صد نافهٔ چین ارزد / خوش بودی اگر بودی بوییش ز خوش‌خویی

    آن زلف که هر حلقه‌اش صد نافهٔ مشکِ چین می‌ارزد، چه خوش بود اگر بویی از خوش‌خویی هم داشت.

  8. هر مرغ به دستانی در گلشن شاه آمد / بلبل به نواسازی، حافظ به غزل‌گویی

    هر پرنده با نغمه‌ای به گلشنِ شاه آمد: بلبل با نواسازی و حافظ با غزل‌گویی.

تعبیر فال

وقت شادی و بهره بردن از زندگی است؛ بیش از این از روزگار چه می‌خواهید؟ اکنون که بازار شما گرم است و خواهان دارید، فرصت را دریابید و با نیکی برای خود اندوخته‌ای بسازید. زیبایی و جوانی مانند شمع در برابر باد است؛ کنار آن هنر و خوی نیک بیندوزید. هر کس هنری دارد؛ شما نیز هنر خود را عرضه کنید.

درباره این غزل

واپسین غزلِ دیوان، با ردیفِ «ـویی» و پیامی بهاری: «می خواه و گل‌افشان کن از دهر چه می‌جویی». بیت‌های پنجم و ششم پندی ماندگار دارند: زیبایی مانندِ شمع در گذرگاهِ باد است، پس تا بازار گرم است، از نیکویی و هنر اندوخته‌ای بساز.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · پول و دارایی · زیبایی · آغاز دوباره · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا