غزل ۴۹۴: ای دل! گر از آن چاه زنخدان به درآیی
ای دل! گر از آن چاه زنخدان به درآیی
هر جا که روی، زود، پشیمان به درآیی
هش دار که گر وسوسهٔ عقل کنی گوش
آدمصفت از روضهٔ رضوان به درآیی
شاید که به آبی، فلکت، دست نگیرد
گر تشنهلب از چشمهٔ حیوان به درآیی
جان میدهم از حسرت دیدار تو، چون صبح
باشد که چو خورشید درخشان به درآیی
چندان، چو صبا بر تو گمارم دم همت
کز غنچه چو گل، خرم و خندان به درآیی
در تیرهشب هجر تو، جانم به لب آمد
وقت است که همچون مه تابان به درآیی
بر رهگذرت بستهام از دیده، دو صد جوی
تا بو که تو چون سرو خرامان به درآیی
حافظ! مکن اندیشه که آن یوسف مهرو
بازآید و از کلبهٔ احزان به درآیی!
معنی ابیات
ای دل! گر از آن چاه زنخدان به درآیی / هر جا که روی، زود، پشیمان به درآیی
ای دل، اگر از آن چاهِ زنخدان بیرون بیایی، هر جا که بروی زود پشیمان بیرون میآیی.
هش دار که گر وسوسهٔ عقل کنی گوش / آدمصفت از روضهٔ رضوان به درآیی
هشیار باش، که اگر به وسوسهٔ عقل گوش بدهی، مانندِ آدم از باغِ بهشت بیرون میافتی.
شاید که به آبی، فلکت، دست نگیرد / گر تشنهلب از چشمهٔ حیوان به درآیی
شاید آسمان با جرعهای آب هم دستت را نگیرد، اگر تشنهلب از چشمهٔ آبِ حیات بیرون بیایی.
جان میدهم از حسرت دیدار تو، چون صبح / باشد که چو خورشید درخشان به درآیی
از حسرتِ دیدارت مانندِ صبح جان میدهم، به این امید که چون خورشیدِ درخشان برآیی.
چندان، چو صبا بر تو گمارم دم همت / کز غنچه چو گل، خرم و خندان به درآیی
چندان مانندِ صبا نفسِ همت بر تو بگمارم که چون گل از غنچه شاد و خندان بیرون بیایی.
در تیرهشب هجر تو، جانم به لب آمد / وقت است که همچون مه تابان به درآیی
در شبِ تاریکِ جداییِ تو جانم به لب رسید؛ وقت است که مانندِ ماهِ تابان برآیی.
بر رهگذرت بستهام از دیده، دو صد جوی / تا بو که تو چون سرو خرامان به درآیی
بر سرِ راهت از چشمانم دویست جوی اشک روان کردهام، به امیدِ آنکه چون سروی خرامان پدیدار شوی.
حافظ! مکن اندیشه که آن یوسف مهرو / بازآید و از کلبهٔ احزان به درآیی!
حافظ، نگران مباش، که آن یوسفِ ماهرو بازمیآید و تو از کلبهٔ اندوه بیرون میآیی.
تعبیر فال
از دلبستگیای که دارید بیرون نروید؛ اگر آن را رها کنید پشیمان میشوید. به وسوسهٔ حسابگری گوش ندهید و فرصتی را که در دست دارید از دست ندهید. شب دوری سخت و طولانی بوده و جانتان به لب رسیده است، اما وقت پدیدار شدن او نزدیک است. نگران نباشید: عزیز گمشده بازمیگردد و اندوه شما پایان مییابد.
- نیت کلی: نیک؛ اندوه پایان مییابد و عزیزِ دور بازمیگردد.
- عشق: از دلبستگیتان دست نکشید؛ اگر رهایش کنید پشیمان میشوید. شبِ دوری رو به پایان است.
- کار: به وسوسهٔ حسابگری فرصتِ کنونی را از دست ندهید.
- سفر: مسافر بازمیگردد و چشمبهراهی به سر میآید.
درباره این غزل
غزلِ یکیمانده به آخرِ دیوان، با ردیفِ «به درآیی» که هم به معنای بیرون آمدن است و هم پدیدار شدن. بیتِ پایانی، مانندِ غزلِ «یوسفِ گمگشته»، به داستانِ یوسف و کلبهٔ احزانِ یعقوب اشاره دارد و غزل را با امید به پایان میبرد.
موضوعها: امید و مژده · آغاز دوباره · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز